blog

Maatschappelijk bewust ontwerpen begint thuis

Architectuur

In architectuur worden de bakens verzet. Dat gebeurt door aansluiting te zoeken bij haar gebruikers, maar ook door haar veranderende grondslagen onder de loep te nemen. Begin van een korte serie waarin enkele opvallende veranderingen in de Nederlandse architectuur worden belicht.

Maatschappelijk bewust ontwerpen begint thuis

 

 

De schok was groot en liet eerlijk gezegd ook mij niet onberoerd. Begin januari werd bekend dat het Amerikaanse bureau Architecture for Humanity zijn hoofdkantoor in San Francisco had gesloten. Architecture for Humanity was opgericht in 1999 en richtte zich op maatschappelijk bewust bouwen op plekken als Kosovo, Haïti en Mississippi. Het bureau had getracht te overleven door personeel af te stoten, haar hoofdgebouw te verkopen en goedkope huisvesting te zoeken, maar tevergeefs.

  

Ontwerpkracht bij catastrofes

Architecture for Humanity heeft als geen andere organisatie voor haar, de potentie van het ontwerp op de kaart gezet, met name in door catastrofes getroffen gebieden. Ze zette deze ontwerpkracht in voor opgaven die verder reiken dan icoongebouwen voor bedrijven en welvarende individuen. Als oorzaak voor de ondergang worden de kostenoverschrijdingen bij projecten en de snelle groei van de organisatie genoemd. Onduidelijk is op dit moment wat gaat gebeuren met vestigingen elders in de wereld.

  

Slechte luisteraars

Ik dacht aan deze episode terug toen ik het verhaal van Alexandra Lange, een van mijn favoriete bloggers op Dezeen las. In deze blog maakt ze zich druk over het feit dat de 2015 AIA Gold Medal is toegekend aan Moshe Safdie en niet aan een vrouwelijke architect. Ze wijst erop dat architectuur onder vuur ligt: manlijke architecten zouden slechte luisteraars zijn, terwijl bij hun ethiek steeds meer vraagtekens worden gezet. Tegelijkertijd is de notie van wat een architectuurproject behelst, sterk verandert. De keuze op Safdie zal volgens haar de architectuur dan ook niet aan een groter publiek helpen.

Maatschappelijk bewust bouwen

Lange is er echter ook van overtuigd dat in de architectuur meer moet veranderen dan de behandeling die vrouwelijke architecten ten deel valt. “Als op alle niveaus van de professie de lonen omhoog zouden gaan, zou dat de diversiteit vergroten, flexibiliteit toevoegen en de professie robuuster maken. Tenzij architecten steunen op hun opdrachtgevers, loopt de professie het gevaar te worden gemarginaliseerd. Met andere woorden, maatschappelijk bewust ontwerp begint thuis.” Als architectuur het niet aandurft haar eigen praktijk onder de loep te nemen, aldus Lange, zal ze moeite blijven houden haar werkveld uit te breiden en haar talent vast te houden.

Verander de wereld, begin bij je zelf

Het prettige van de blog van Lange vind ik, dat ofschoon ze ook wel snapt dat architectuur wordt gefrustreerd door tal van problemen, van aanbestedingen tot concurrentie met adviseurs, ze architecten aanraadt te beginnen met de dingen die ze zelf in de hand hebben. Haar aanbeveling om architectuur te zien als ieder andere werk, en niet vanuit het “doe-waarvan-je-houdt, wat-de-kosten-ook-zijn mantra”, is daarvan een goed voorbeeld.

Aansluiting bij gebruikers

Architectuur zal opnieuw van de grond af moeten worden opgebouwd, schreven architect Steven Bingler en criticus Martin C. Pedersen in de New York Times van 16 december 2014. Wat ze vooral zal moeten doen is opnieuw aansluiting zien te vinden bij haar gebruikers, menen Bingler en Pedersen. Architectuur met een grote A blinkt uit in signatuur gebouwen, maar is in toenemende mate niet in staat “harmonieus werk te maken dat resoneert met een brede laag van de bevolking, de zelfde mensen die architectuur in principe zou moeten dienen.”

Bezinning op grondslagen

Pendant hiervan lijkt me dat architectuur zich gaat bezinnen op haar grondslagen. Om de discipline en de professie nieuwe impulsen te geven, lijkt het verstandig de fundamenten van de architectuur verder uit te diepen. Deze veranderen immers sneller dan we nu veronderstellen of herkennen. In de Nederlandse architectuur beginnen de initiatieven in deze richting elkaar nu in hoog tempo op te volgen. Ook in dat opzicht is er reden voor het nodige optimisme.

Actie abonnement de Architect

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels