blog

Architectuur van IJsland

Architectuur

Afgelopen weken verkeerde ik in de gelukkige omstandigheid met een geweldige groep mensen een rondreis te maken door IJsland. We bezochten watervallen en maakten bergwandelingen, we liepen over gletsjers, we maakten jacht op walvissen en papegaaiduikers, we vergaapten ons aan geisers en lava erupties, en we zwommen in warmwatermeren. Maar de meeste indruk maakte toch de enorme verlatenheid van dit eiland.

Architectuur van IJsland

Er ging vrijwel geen dag voorbij waarop we, naast al deze spectaculaire ervaringen, tegelijkertijd lange tijd vrijwel niets onder ogen kregen. Urenlang kwamen we geen mensen, planten of dieren tegen. Veel van wat zagen, was er zeer waarschijnlijk duizenden jaren geleden ook al. Wat me het meest is bijgebleven van deze reis, is dat je een groot deel van de dag feitelijk geheel op jezelf bent aangewezen.

IJsland_landschap_Nico Driesen Foto: Nico Driesen

Stilte

Op IJsland wonen 320 duizend mensen. Het eiland beslaat een oppervlakte van honderdduizend vierkante kilometer. Dat betekent dat gemiddeld op iedere vierkante kilometer 3,2 mensen wonen. Dat is de op een na laagste bevolkingsdichtheid van de wereld. Alleen in de Sahara wonen nog minder mensen op een vierkante kilometer (namelijk 1,3). Dit betekent dat je in IJsland buiten de stedelijke kernen kilometer na kilometer niemand tegenkomt, ook geen auto’s. Overal heerst stilte.

Bomen noch bos

Deze ervaring van enorme leegte wordt versterkt door het feit dat je blik in het landschap zich nergens aan lijkt te kunnen hechten. Op IJsland zijn nauwelijks bomen of bossen te vinden. Zelfs als je de hoofdstad Reykjavik inrijdt, kom je ze nauwelijks tegen. Aan deze woestenij hebben noch de temperatuur, noch de (noorden)wind schuld. De bossen die vroeger op grote schaal waren te vinden tussen de bergen en de zee, zijn alle verbruikt in de scheepvaartindustrie.

IJsland_Nico_Driesen Foto: Nico Driesen

Dynamiek

Onder en boven deze uitgestrektheid is sprake van een enorme dynamiek. Het weer kan in IJsland van minuut tot minuut omslaan. In het gebied zijn verschillende vulkanen actief. Ook het ijs blijkt bij nadere beschouwing een ecosysteem te vormen dat voortdurend in beweging is. De samenleving wordt sterk beïnvloed door deze krachten. Sluit je je daarvoor af of wend je ze aan in de architectuur?

IJsland_Harpa Muziekcentrum Harpa in Reykjavik. Foto: Harm Tilman

Licht en akoestiek

Een boeiend antwoord hierop komt van muziekcentrum Harpa in Reykjavik, gelegen in het gebied tussen stad en haven. In dit gebouw lijken de krachten die het eiland hebben gecreëerd de uitgangspunten van het ontwerp te vormen. Henning Larsen en Olafur Eliasson sluiten zich hier niet voor af, maar proberen deze energie juist tastbaar te maken en te transformeren in architectonische substantie.

Financiële gronden

Harpa is ontworpen in 2001 en werd voor het publiek opengesteld in 2011. Het gebouw staat symbool voor de economisch-financiële ‘boom’ van de jaren negentig en nul, maar ook voor de kredietcrisis die sinds 2007 het leven op IJsland lam legt. In dat zelfde jaar stond de Landsbanki, de belangrijkste financier, voor de keuze de bouw die toen halverwege was te staken of het af te maken. Uiteindelijk koos men op puur financiële gronden voor het laatste.

Muziekcentrum Harpa, Reykjavik. Foto Harm Tilman 

Ramen lappen

Het gebouw is gemaakt met behulp van driedimensionale modulen die twaalf zijden hebben. Aan deze structuur komen geen kolommen te pas. De kans dat de Harpa ooit een gezonde exploitatie draait, is gezien de bouwkosten en de kosten van onderhoud vermoedelijk niet groot. Alleen al aan het lappen van die 3.000 ramen zal men ieder half jaar een klein fortuin kwijt zijn.

Perfecte akoestiek

In zijn verschijningsvorm is de Harpa een verrijking van de stad, maar ook als concertzaal voldoet ze in alle opzichten. De akoestiek van de zalen is perfect. De vorm van de Harpa is het resultaat van een compromis. De stad wilde een muziekzaal voor het symfonieorkest, terwijl de bank over een congreszaal wilde beschikken. Beide zijn verenigd binnen één complex.

Overweldigende ruimtelijkheid

De driedimensionale gevel produceert eindeloze optische effecten en vertekeningen wanneer je door de foyers loopt of de trap neemt naar een lager gelegen verdieping. Het licht speelt een belangrijke rol in de binnenruimte. Door weersveranderingen verandert de expressie van de gevel voortdurend. Deze visuele kracht overschaduwt echter niet de overweldigende ruimtelijkheid van de foyers. Het lijkt wel alsof Henning Larsen en Olafur Eliasson de leegte en uitgestrektheid van IJsland hebben geïncorporeerd in het gebouw.

Actie abonnement de Architect

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels