blog

Vergeten architecten

Architectuur

Een fascinatie met een bestaand gebouw zorgt er met enige regelmaat voor, dat iemand op onderzoek uitgaat. Wie is de architect? Wat heeft hij nog meer gebouwd? Voordat je het weet, zit je bij de nazaten thuis een provisorisch archief door te spitten. En met wat geluk is het eindresultaat een publicatie of een tentoonstelling. De laatste maanden zijn een aantal oeuvres van relatief onbekende architecten op dergelijke wijzen weer voor het voetlicht gebracht.

Vergeten architecten

Cilly Jansen, directeur van Architectuur Lokaal, onderzocht de afgelopen jaren het werk van haar oudoom Ad Grimmon en publiceerde hierover in het tijdschrift Amstelodamum (ze blogde er ook over op onze site). In het Centraal Museum is een tentoonstelling over het werk van Rietvelds relatief onbekende leermeester Piet Klaarhamer. En gisteren ontving ik uit de handen van fotograaf Teo Krijgsman een boek over het werk van de Groningse architect Egbert Reitsma.

Toeval

De fotograaf vertelde mij hoe hij in 2006 werd gegrepen door de architectuur van het Noorder Sanatorium, waar hij toevallig eens langsreed. Hij besloot een aantal gebouwen van de architect te bezoeken en te fotograferen. Het idee om er een boek van te maken ontstond later. Na veel onderzoek, samenwerking met schrijver Kees van der Ploeg en gesteggel met uitgevers, zag het boek onlangs het levenslicht.


Kerk in Andijk, 1930. Fotograaf Teo Krijgman

Toevallige ontmoetingen met architectuur

Dankzij mijn studietijd in Groningen kende ik het werk van Reitsma al zonder het te kennen. De Stadsparkkerk en de naastgelegen Neboflat waren onderdeel van mijn dagelijkse fietsroute van mijn kamer naar de binnenstad. Vooral de kerk viel op vanwege de curieuze achthoekige vorm en de tekst op de gevel. Die was in baksteen aangebracht en liet weinig te raden over: “Wij prediken Christus de gekruisigde”. Ik ben er één keer binnen geweest toen ik de huwelijksceremonie bijwoonde van de cassière van de Jamin (lang verhaal). Ik herinner me er niet veel van behalve dat ik het nogal kaal vond.

Ontdekking

Maar wat bleek na het doorbladeren van de publicatie: Reitsma was ook de architect van de woningen in de buurt van het Noorderplantsoen die me danig intrigeerden vanwege hun buitenissige architectuur. En van het Noorder Sanatorium waar ik ooit tijdens een omzwerving toevallig op stuitte. Het raadhuis van Dudok, maar dan in Zuidlaren.


Woning aan de Nassaulaan in Groningen, 1930. Fotograaf Teo Krijgsman

Mijn interesse was gewekt. In het boek trof ik een bijzonder oeuvre aan van een vergeten architect. Vooral zijn vroege werk kenmerkt zich door een massiviteit die wordt doorbroken door expressieve elementen: ramen, schoorstenen, torens… De detailfoto’s laten subliem metselwerk zien.

Met een andere blik naar je omgeving kijken

Het mooie van dergelijke publicaties is, dat ze je uitnodigen om met een andere blik naar je omgeving te kijken. Er zijn zoveel gebouwen van vergeten architecten die je aandacht verdienen en waar bij nadere bestudering onverwachte rijkheid aan details en ideeën schuilgaan. Aandacht voor vergeten architecten is belangrijk om te vanzelfsprekendheid waarmee mensen de gebouwde omgeving bejegenen, te doorbreken.


Pelikaankerk in Leeuwarden, 1932. Fotograaf Teo Krijgsman

 

 

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels