blog

The new urban question: de neo-Haussmannisering van de stad

Architectuur

Op uitnodiging van Gira was ik afgelopen weekeinde, samen met juryleden en genomineerden van de ARC13 Architectuurprijs, op bezoek in Radevormwald en Düsseldorf. In de laatste stad bezochten we het stadsproject Medienhafen. Dit is een in vergelijking met steden als Hamburg of Frankfurt betrekkelijk klein, binnenstedelijk havengebied dat is getransformeerd tot een kantoorgebied.

The new urban question: de neo-Haussmannisering van de stad

Door de nabijheid van de binnenstad is een strijd ontstaan tussen de oorspronkelijk havenbedrijvigheid en de nieuwe bestemmingen voor de media en entertainment industrie. In Düsseldorf woedt een discussie over de verdere uitbreiding van de laatste en de mogelijkheid om in dit gebied woonbestemmingen te realiseren. Voor het imago van de stad vormt deze locatie met attractieve architectuur een belangrijke factor.

 Alsop Medienhafen

William Alsop, Medienhafen

Ander licht op stad

In een pas verschenen boek, ‘The New Urban Question’, werpt auteur Andy Merrifield ander licht op de huidige stedelijke processen en de rol van projecten als Medienhafen in deze transformaties.

 The new urban Question 

Waardeverlies in de stad

De tijd van topdown stedebouw is voorbij, zegt Andy Merrifield. Maar er is in zijn ogen ook weinig aanleiding voor het triomfalisme dat bijvoorbeeld Edward Glaeser in zijn boek ‘Triumph of the City: How Our Greatest Invention Makes Us Richer, Smarter, Greener, Healthier, and Happier’ uitdraagt. Volgens Glaeser vormen steden de meest gezonde, groene en rijkste plekken om te leven en wonen. Merrifield betwijfelt dit. Het feit dat straks meer dan driekwart van de wereldbevolking in steden woont, zegt hem weinig. Want de nieuwe stedelijke economie voegt geen waarde toe, maar onttrekt deze aan de stad.

 Gehry Medienhafen

Frank O Gehry, Medienhafen

Neo-Hausmannisering van de stad

De titel van het boek ‘The New Urban Question’ is een knipoog naar het beroemde boek van Manuel Castells uit de jaren zeventig. Wat is nieuw aan het stedelijke vraagstuk? Merrifield spreekt over de neo-Hausmannisering van de stad. Hij omschrijft dit als het proces waarin de publieke infrastructuur een bron van winst voor private partijen vormt.

  Medienhafen, gezien vanuit de lucht

Privatisering van het publieke domein

Dit vindt zijn oorsprong in de jaren negentig van de vorige eeuw. In deze tijd werd begonnen met de privatisering van de publieke diensten, ook in Nederland. Openbare gebouwen als rechtbanken werden bijvoorbeeld met privaat geld gefinancierd. Op publieke diensten als gezondheidszorg en onderwijs werd bezuinigd. Grond werd door gemeenten niet meer beheerd, maar doorverkocht aan ontwikkelaars. Tal van projecten werden speculatief ontwikkeld en stonden vervolgens lange tijd leeg.

 Haussmann_Parijs_Boulevard
Een voorbeeld van de aanpak van baron Haussmann in Parijs

Consumptie en speculatie

In het woord “neo-Hausmannisering” ontwaren we de naam van baron Georges-Eugène Haussmann die in 1854 een grootschalig transformatieproject voor centraal Parijs ontwierp. Merrifield ziet de nodige overeenkomsten met de huidige tijd. In beide gevallen is in de steden een stevig proces van gentrificering gaande. De centrale stedelijke gebieden ontwikkelen zich tot ruimtes voor consumptie, vrije tijd en speculatie.

 Schema Parijs Haussmann boulevard
Zo stond Haussmann de stad voor ogen, opgedeeld in boulevards, parken en publieke voorzieningen

Parasitaire stad

Een groot verschil is echter, dat in de huidige stad geen waarden worden gecreëerd, maar zomaar worden weggegeven. Baron Haussmann liet boulevards, parken en publieke voorzieningen aanleggen die kapitaal aantrokken, werkgelegenheid creëerden en nieuwe stedelijke ruimtes faciliteerden. De hedendaagse stad onttrekt echter juist waarden aan de bestaande publieke goederen en is daarmee volgens Merrifield te beschouwen als een parasitaire stad.

 Haussmann_avenue_Opera
Doorbraak Avenue de l’Opéra in Parijs

Publieke ruimte

Volgens Merrifield betekent dit in de eerste plaats dat we naast de binnenstad, weer oog moeten krijgen voor de periferie. Daar wonen immers de mensen die het meeste te lijden hebben van het proces van neo-Haussmannisering. Inzet voor de komende tijd is volgens hem een nieuwe publieke ruimte, een nieuwe manier om de stad te gebruiken, kortom een nieuwe gemeenschappelijkheid.

Zaken die ik in Düsseldorf vooralsnog niet tegenkwam.

 Medienhafen
Opzet Medienhafen, Düsseldorf

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels