blog

Postmodernisme … beleving, weg beleving

Architectuur

Na een periode van bewonersparticipatie in de zeventiger jaren zien we een comeback van professionele vormgevers. Net als de participerende bewoners, nemen zij afstand van de op functionaliteit gerichte, modernistische architectuur, en streven zij naar een architectuur waar de beleving voorop staat.

Postmodernisme … beleving, weg beleving

 

 

 

Als architecten duidelijk willen maken dat zij het modernisme achter zich willen laten, noemen zij zich ‘postmodern’. Intussen gebruiken zij, om de beleving een extra dimensie te geven, vormen die naar het verleden verwijzen. Modernistische architecten hebben dit altijd resoluut van de hand gewezen. Zij wilden vooruitgang en daarbij hoorde vooruit kijken. En bovendien: ging een machine soms beter werken als onderdelen daarvan op klassieke zuilen leken?!

 James Watt_ Blog _Krabbendam_Postmodernmisme

James Watt stoommachine, voorzien van klassieke zuilen

Ironie

De postmodernistische architecten waren veelal modernistisch opgeleid, en daarom relativeerden zij hun verwijzingen naar het verleden met ironie. Zoals Robert Venturi, die in zijn Vanna Venturi House een traditioneel schuin dak toepaste.

 Blog Krabbendam Postmodernisme

Het Vanna Venturi House. Ironische omgang met de traditie

Maar in het midden van de kopgevel waar gewoonlijk een zware schoorsteen zit, maakte hij, ontraditioneel, een leegte. En de zijkanten van deze gevel, waar men hoekstenen verwacht om het huis sterk te maken, liet hij, ontraditioneel, los staan.

De ironie kan ook extremere vormen aannemen, zoals bij de woningen in Lascaux, die op een wel heel bijzondere manier naar de klassieke architectuur verwijzen.

 Blog Krabbendam Postmodernisme

‘Klassieke’ woningen in Lascaux

Toch was de ironie meer dan een middel om zich in te dekken. Het paste ook in de filosofie van die tijd, het poststructuralisme, waarin gesteld werd dat alles in de wereld naar alles kon verwijzen. De wereld kon daardoor steeds anders worden ‘gelezen’. In dit intellectuele klimaat was ironie een uitnodiging om architectuur op meerdere manieren te beleven.

Decors

Als de hele wereld uit verwijzingen bestaat, wat zou er dan tegen zijn om gewoon decors te bouwen! Amerikaanse ‘Experience Designers’ deden dit al jaren, als zij sprookjeskastelen, piratenschepen en cowboydorpen ontwierpen voor themaparken. Hier konden bezoekers spelen dat zij een prins, een piraat of een cowboy waren, een belevenis! Deze aanpak ontsnapte uit het themapark toen de Disney Corporation het plaatsje ‘Celebration’ ontwikkelde. Door de imitatie van traditionele architectuur zouden de bewoners elkaar hier, net als ‘toen’, als vanzelf groeten en een praatje aanknopen. Het leven zou weer mooi worden.

Ook aan deze kant van de oceaan werden traditionele vormen ingezet om de beleving te sturen. Zo inspireerde Rob Krier een team ontwerpers om een Vinexwijk bij Helmond, Brandevoort, te voorzien van decors die het oude vertrouwde gevoel konden opwekken van een negentiende-eeuws stadscentrum.

Postmoderne leegte

Door het postmodernisme was er weer iets te beleven. Maar is de toegepaste ironie wel bestand tegen de tijd? Hoe er, toen de tijd verstreek, tegen de architectuur van Celebration werd aangekeken is bekend: ‘Celebration is over’, het feest is voorbij, werd daar een gevleugeld woord, omdat men er genoeg van kreeg om dag in dag uit in een zonnig toneelstukje te moeten wonen.

En hoe denken we tegenwoordig over de filosofie die dit alles ondersteunde, het post-structuralisme, waarin werd gesteld dat alles altijd iets anders kon betekenen? Misschien is dat nog steeds verdedigbaar, maar of onze beleving gediend is met ironische relativeringen, of met decors die ons uitnodigen tot toneelstukjes… Mochten we dat betwijfelen, dan kunnen we ons gesteund weten door een filosoof van een ander snit, namelijk Jean Baudrillard, die betoogt dat de nadruk op relativering en spel zal leiden tot een ‘postmodernistische leegte’ waarin we zullen vervallen tot lege, obscene wezens voor wie niets meer enige betekenis heeft. Weg beleving!

Over betrokkenheid

In deze serie over ‘betrokkenheid’ werkt Flip Krabbendam toe naar conclusies die van belang zijn voor de opgaven van deze tijd, waarin wordt gevraagd duurzaam te ontwerpen voor betrokken gebruikers. Voor de geinteresseerde lezer zijn deze conclusies ook te lezen in zijn proefschrift, getiteld ‘Betrokkenheid’ (Zie http://repository.tudelft.nl

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels