blog

Gebruik vs beeld

Architectuur

Het ontwerpen van gebouwen is onschuldig, maar het bouwen van gebouwen bepaald niet. De ‘building boom’ in landen als Brazilië en Qatar, gekoppeld aan de snelle uitbreiding van de infrastructuur, gaat gepaard met de nodige ongelukken op de bouwplaats. Ook architecten worden op deze sociale malheur aangesproken. Toen Zaha Hadid zei niets met de arbeiders op haar bouwplaatsen van doen te hebben en het ook niet als de taak van een architect te zien om hier op te letten, werd menige wenkbrauw gefronst.

Gebruik vs beeld

Het is slechts een van de vele verhalen waar het bouwen onderdeel van is geworden. Alles lijkt te zijn opgenomen in complexe netwerken en het is niet gemakkelijk de verbanden van sociale, politieke, en materiële aard te overzien waarin alles met elkaar is verbonden. Juist deze onderlinge verbondenheid bepaalt ook de kwetsbaarheid van veel gebouwen.

Beeldvorming dominant

Lange tijd is op het bouwen neergekeken en is theorie verkozen boven praktijk. Niemand leek geïnteresseerd om architectuur te bespreken in termen van ervaring. Beeldvorming stond voorop. Echter veel van de gebouwen die op het beeld zijn gemaakt, vallen eenmaal in gebruik genomen vies tegen. Andersom komt ook voor. Het gevolg is echter wel, dat het vertrouwen in de kwaliteit van de architectuur verloren gaat.

De sociale kwestie wint aan belang, de gebouwen “are staring urgency in the face”, zoals de Amerikaanse criticus Sylvia Lavin het onlangs zo mooi uitdrukte. Dit heeft te maken met kwesties als krimpende steden, gebrek aan betaalbare huisvesting enzovoorts. Maar we komen er ook steeds meer achter dat gebouwen zelf, als objecten die deel uitmaken van de samenleving, esthetische kracht en kritische impact hebben.

Beste gebouw van het jaar

Dat is ook terug te zien aan de gebouwen die dit jaar door een jury onder leiding van Paul Schnabel zijn genomineerd voor de BNA Beste gebouw van het jaar-prijs. Tot de genomineerden behoren twee musea (Rijksmuseum Amsterdam, Museumkwartier Den Bosch), twee culturele centra (Rozet Arnhem, Energiehuis Dordrecht), twee villa’s (villa Kogelhof en Verbouw Boerderij) en een campus (Internationale School Eindhoven).

 
Museumkwartier Den Bosch door Bierman Henket architecten. 

Publiek of privaat ?

Wie gaat de prijs winnen? In de selectie van de jury liggen de nodige keuzes besloten. Wat te denken bijvoorbeeld van de slag om de collectieve ruimte. Het nieuwe Rijksmuseum in Amsterdam is noodgedwongen geheel gevormd rondom de fietsroute die de binnenstad met het stadsdeel verbindt. In Den Bosch valt de spanning tussen private en publieke ruimte echter ten nadele van de laatste uit. De geplande stedelijke route door het complex is er niet gekomen. Wat resteert is een introvert complex, met twee musea die hun eigen kassa en garderobe koesteren en vooral op zichzelf lijken te functioneren.

 

Contrast of continuïteit?

Een andere keuze is de verhouding tussen oud- en nieuwbouw. In de projecten van Bierman Henket is ingezet op een stevig contrast tussen de bestaande gebouwen en de nieuwe toevoegingen. Dat geldt voor de toevoegingen in Den Bosch, maar zeker ook in het Zwolse museum De Fundatie dat een eervolle vermelding kreeg. Het is een voortzetting van een Nederlandse traditie die we bijvoorbeeld ook herkennen in de badkuip van het Stedelijk. In het ontwerp van het Rijksmuseum hebben Cruz y Ortiz de oudere delen echter als het ware het heden ingetrokken en is meer voortgebouwd op wat er al is.

“En de winnaar is …”

Wie de winnaar is en welke overwegingen de doorslag geven, horen we op 20 mei. De genomineerde projecten tonen ieder op hun eigen manier de toegevoegde waarde van architectuur. Het zal interessant zijn te zien welke visie de jury heeft ontwikkeld en welke keuze ze hieraan heeft verbonden. Maar als ik het zou moeten zeggen, dan is de Rozet van Neutelings Riedijk het Gebouw van het Jaar. 


De Rozet in Arnhem door Neutelings Riedijk.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels