blog

De Mack van Charles Rennie Mackintosh

Architectuur

Afgelopen vrijdag brandde de door Charles Rennie Mackintosh ontworpen Kunstacademie, de Mack in Glasgow vrijwel geheel af. Hans van der Heijden staat stil bij het hierdoor veroorzaakte, onbeschrijflijke verlies en bespreekt de grote betekenis die dit gebouw voor de hedendaagse architectuur heeft. Het herstel van dit gebouw zal volgens hem terecht op veel enthousiasme en steun kunnen rekenen.

De Mack van Charles Rennie Mackintosh

Bezoeken aan beroemde gebouwen stellen mij zelden voor een verrassing. Al snel denk ik terug aan de nauwkeurig geregisseerde en alom gepubliceerde architectenplaatjes. Gebouwen blijken ter plaatse vaak helemaal niet zo puur zijn. Meestal geniet ik daar van en maakt de ervaring van de realiteit veel goed. De film is in dat geval net zo goed als het boek. Ook komt het voor dat de film minder is dan het boek, in een enkel geval zelfs veel beter.

Goede film

De vorm en ruimtelijkheid van de kapel in Ronchamp bijvoorbeeld zijn goed voorstelbaar als je de beelden kent. De zintuiglijkheid van de materialen en kleuren en de ligging blijken bij diverse bezoeken echter niet in beeld te vatten te zijn. Een bijzonder voorbeeld van zo’n goede film is de door Charles Rennie Mackintosh ontworpen Kunstacademie in Glasgow. De Mack, zoals het gebouw in Glasgow wordt genoemd, brandde afgelopen vrijdag vrijwel geheel af.

De kapel in Ronchamp, Le Corbusier

Hang naar excentriciteit en landelijkheid

Het gebouw is de geschiedschrijving in gegaan als het belangrijkste Schotse voorbeeld van de Art Nouveau. Herman Hertzberger sprak mij als tweedejaarsstudent bestraffend toe, toen ik het Horta Huis in Brussel een opgedirkte split-level woning noemde. Anders dan bij goede barokgebouwen, had ik nooit veel op met al die gladde krullen en glimmende dingetjes die er maar niet in slagen de typologie of de ruimtelijkheid van het Art Nouveau werkelijk op gang te helpen. Voor wie gelooft in op stijlen gebaseerde architectuurgeschiedenis, is de Mack onder de Art Nouveau te scharen. Het gebouw komt net zo veel of misschien nog wel meer voort uit de hang naar excentriciteit en naar landelijkheid die de architectuur op de Britse eilanden karakteriseren. Deze hang wordt sterk gevoed door een voorliefde voor het pittoreske.

trap in het Hortahuis

Intensief gebruik

Ik ben er twee keer geweest om les te geven. Elke keer trof mij het ruwe karakter van het gebouw, de grote, kromgetrokken planken die generaties kunststudenten hadden weerstaan. Je zou het gebouw boertig kunnen noemen. Mijn lezing vond plaats in een piepklein theater met minuscule houten banken waar het al snel smoorheet en benauwd werd. De in een kwart cirkel geplaatste banken stonden in een min of meer vierkante ruimte met een niet al te hoog plafond. De ruimte tartte elke moderne functionele eis en architectonische logica, maar bleek in zijn originele staat bijzonder intensief te worden gebruikt.

 

De Bibliotheek

Intuïtieve bewerkingen

Het theater lag boven de prachtige geometrisch gevormde bibliotheek met houten galerijen rondom een vide. Alle knopen tussen de kolommen en de liggers van al dat houtwerk waren prachtig bewerkt. De architectuur van Mackintosh maakte voor mij de stap van decoratie naar ornamentiek begrijpelijk. Dit waren niet zomaar versieringen van het architectonisch materiaal, maar intuïtieve bewerkingen die een verband leggen tussen de geometrie van het gebouw, de typologie, de constructie en uiteindelijk de menselijke ervaring van de diverse ruimten. Die bibliotheek schijnt geheel in as te zijn opgegaan, het theater moet er nog erger aan toe zijn.

Schots rotslandschap

Het stedelijk beeld heeft een vergelijkbare dualiteit. De voorgevel heeft een sterke symmetrie. De ingang zit in het midden. Vooral de zijgevels zijn echter vrij gevormde massieve vlakken, die meer weg hebben van een Schots rotslandschap dan van een gebouw.

Voorgevel

Gekoesterd en inspirerend gebouw

Ik heb weinig gebouwen bezocht die zó perfect onderdak bieden aan hun in dit geval vrijpostige, artistieke gebruikers. De Mack is voor studenten en leraren een gekoesterd en inspirerend gebouw. Er bestaan dikke boeken die het gebouw vastleggen zonder de werkelijke kwaliteit over te dragen. Het is te hopen dat dit niet voor niets is geweest en dat de architectuur van het gebouw goed is gedocumenteerd. Afgaande op de berichten in de Engelse pers zal het herstel van dit gebouw terecht op veel enthousiasme en steun kunnen rekenen.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels