blog

Architectuur in tijden van transitie

Architectuur

Afgelopen zaterdag was het architectenbal. Het werd voor de vierde maal gehouden in de Beurs van Berlage te Amsterdam. Francine Houben, de winnende architect van de vorige editie, reikte de Amsterdamse Architectuur Prijs 2014 uit aan de opdrachtgever en architect van het Rijksmuseum. Een van de genomineerde architecten verzuchtte geen moment ook maar het idee gehad te hebben de Architectuur Prijs te kunnen winnen

Architectuur in tijden van transitie

De jury, bestaande uit Gianni Cito, Rika Devos en Kirsten Hannema, voelde dat zelf ook haarfijn aan. Ze noemt het Rijksmuseum een project ‘hors categorie’ dat zich moeilijk laat vergelijken met de overige projecten uit 2013. Vooral met de keuze om verder met Cuypers te gaan, was de jury in haar nopjes: ze looft de consistentie waarmee opdrachtgever en architect deze werkwijze hebben doorgevoerd tot in de detaillering en de interne infrastructuur.

 Rijksmuseum door Cruz Ortiz, winnaar Gouden AAP
Cruz Ortiz Rijksmuseum, winnaar Amsterdamse Architectuur Prijs 2014, foto Pedro Pegenaute

Zoals ARCAM directeur Yvonne Franquinet in haar openingswoord memoreerde, is op dit moment werkelijk alles aan het verschuiven. Dit leidt tot nieuwe processen van stadsontwikkeling en de vraag is natuurlijk welke dat zijn en welke de meeste kansen bieden. Aan de genomineerde plannen heb je dan niet zo veel, omdat deze grotendeels nog zijn gestart voor het uitbreken van de financiële crisis.

Om deze reden had ARCAM voorafgaande aan het bal een debat georganiseerd rond een aantal interessante projecten. Onder leiding van Linda Vermaat werd gediscussieerd over de vraag hoe deze processen zijn verlopen, en hoe de samenwerking was gegaan. Het doel was het hele pallet aan processen te laten zien, iets waar dit uitermate levendige debat wonderwel in slaagde.

  Stadswerf Oostenburg, transformatie Van Gendthallen (ontwerp Urhahn)

Naast twee genomineerde projecten (de scholenpilot op Zeeburgereiland en de reconstructie van Waterlandplein), kwamen drie projecten aan bod die nog volop in ontwikkeling zijn. Albert Ravestein vertelde dat bij de transformatie van de Van Gendthallen op Oostenburg aanvankelijk was gewerkt zonder een masterplan. Vele inspraakavonden later ontdekte de corporatie echter dat als ze geen ambitie toonde, de kans nihil was dat het project van de grond zou komen.

 Spelregelkaart Cruquiusweg, Amsterdam

Spelregelkaart Cruquiusweg, Amsterdam

Thijs Reuten liet de spelregelkaart zien die door stadsdeel Amsterdam Oost is opgesteld voor het gebied rond de Cruquiusweg. Ook hier is sprake van een terugtredende overheid. Organische ontwikkeling is het nieuwe sleutelwoord. De overheid legt niets meer vast en ziet af van stedelijke investeringen. De markt is aan zet. In plaats van regelingen, is er dialoog en in plaats van plannen te maken is het zaak goed te luisteren naar bewoners en locatie. Gianni Cito stelde de terechte vraag hoe je een dergelijke kaart kunnen communiceren naar de bewoners.

 • De Ceuvel, pytoremediatie biomassa zuiverend -park (ontwerp delva-landscape-architects en space and matter) De Ceuvel, pytoremediatie biomassa zuiverend -park (ontwerp delva-landscape-architects en space and matter)

We zaten op het puntje van onze stoel bij de presentatie van Sascha Glasl (Space and Matter) over de aanleg van het zuiverende park De Ceuvel. In dit proces is door een multidisciplinair team van (landschaps)architecten, kunstenaars, ambachtslieden, fotografen en mediamensen het terrein van een voormalige scheepswerf in het havengebied van Amsterdam Noord getransformeerd tot een ‘verboden tuin’ met beplanting die de vervuilde grond op termijn reinigt. In deze tuin komen tweedehands woonboten te liggen, die worden ontsloten door houten steigers. Maar het project is dermate specifiek dat het zich niet laat herhalen, aldus Glasl.

 IKC Zeeburgereiland (ontwerp Studioninedots)

IKC Zeeburgereiland (ontwerp Studioninedots)

Wat daarna volgde was een uitermate boeiende discussie over bottom up initiatief en organische stedebouw. Arie van de Neut, architect van Studioninedots die met Villa K01 en IKC Zeeburgereiland twee nominaties voor de Architectuurprijs op zak had, merkte op dat onder het nieuwe regime een onpartijdige partij node wordt gemist. Hij werd hierin bijgevallen door Cito. Reuten hield echter voet bij stuk: het idee van een overheid waar je steun bij zoekt en die een warme arm om je heen slaat, is nu echt voltooid verleden tijd.

Zullen de besproken processen op Oostenburg en langs de Cruquius weg beklijven? Het is een vraag die zich nu nog niet laat beantwoorden. Wel is het onwaarschijnlijk dat ze een succes zullen zijn als geen beroep zal worden gedaan op bepaalde organismes van sociale macht en de verdeling daarvan. De hedendaagse wereld zit immers complex in elkaar. Alleen een dialoog met de bewoners is niet voldoende. De betrokkenheid van een sterk staatsapparaat dat dingen reguleert, blijft nodig.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels