blog

We moeten weer praten over architectuur

Architectuur

Afgelopen week was ongetwijfeld de week van Patrik Schumacher, directeur van Zaha Hadid architecten. In een ongemeen felle boutade op Facebook haalde hij eerst uit naar de politieke correctheid die volgens hem de architectuur verziekt. Vervolgens riep hij een halt toe aan iedere vermenging van kunst en architectuur. “Architecten zijn belast met de vorm van de gebouwde omgeving, niet de inhoud ervan.”

We moeten weer praten over architectuur

Schumacher riep op te stoppen met al dat politiek correcte gedoe in en over architectuur. Hij zei: “Architectuur is geen kunst, ofschoon vorm de specifieke bijdrage (van architecten) aan de evolutie van de samenleving is. (…) We moeten dit oppakken en voortzetten ondanks de (uiteindelijk conservatieve) moraliserende politieke correctheid die ons tracht te verlammen met een slecht geweten en die onze exploraties zal afstoppen als we niet direct een tastbaar voordeel voor de armen aantonen – alsof het afleveren van sociale rechtvaardigheid tot de competentie van een architect behoort.”

Bouwvakkers dodelijk verongelukt

Zonder enige twijfel werd deze oprisping ingegeven door de kritiek die zijn bureau oogstte na het ontwerp van het Al Wakrah stadion voor de FIFA wereldbeker 2022 in Qatar. Zaha Hadid had in een interview iedere verantwoordelijkheid voor de dood van de immigrantbouwvakkers op de bouwplaats van dit stadion van de hand gewezen. Volgens haar was dat toch echt een zaak van de lokale overheid. Het kwam haar te staan op een storm van “politiek correcte” afwijzing.

Nederlands Paviljoen Bakema Het Nederlands Paviljoen voor de Wereldtentoonstelling in Osaka (1970), een ontwerp van Jacob Berend Bakema en Carlos José Maria Weeber. Foto’s NAi

Banden met architectuur verbroken

Schumachers tirade houdt echter ook verband met de plannen voor de komende Biënnale van Venetië, die Biënnale directeur Rem Koolhaas afgelopen week in een aantal Europese hoofdsteden toelichtte. Koolhaas vertelde bij die gelegenheid de opdracht voor de Biënnale te hebben aanvaard op voorwaarde dat hij alle banden met de hedendaagse architectuur mocht verbreken. “Want die verkeert niet in blakende gezondheid.” Iets wat Schumacher blijkbaar in het verkeerde keelgat is geschoten.

 Schumacher 

Trappen en toiletten

Kernonderdeel van de komende Biënnale is de tentoonstelling “Essentiële Elementen van Architectuur”, de neerslag van een geduldige onderzoek naar bouwelementen zoals vloeren, muren, deuren, trappen en toiletten. Rem Koolhaas ziet ze als barometers van de sociale en historische context waarin ze zijn gebruikt. “Neem het plafond: vroeger een gebied van sterke politieke waarden en iconografieën, nu een generiek vlak dat ons probeert gerust te stellen”, aldus Koolhaas. De landen in de verschillende paviljoens zijn op hun beurt gevraagd te laten zien hoe zij in de periode 1914-2014 de Modernisering hebben opgenomen en verwerkt.

Slogans en hobby’s

Schumacher moet van deze inzet niet veel hebben. Volgens hem vormde de Biënnale van twee jaar geleden het toppunt van “misplaatste politieke correctheid”. In vrijwel geen enkel paviljoen was hedendaagse architectuur te zien, ten gunste van de slogans en de preoccupaties van de alom aanwezige curatoren. De prijzen die werden verleend aan de Torre David in Caracas en het Japanse paviljoen, vormen volgens Schumacher het sluitstuk van deze uitholling van de architectuur.

 TorreDavid Torre David in Caracas

Terug naar vroeger

Schumacher wil terug naar de tijd dat op Biënnales architecten hun werk aan elkaar en aan een geïnteresseerd publiek lieten zien en waarbij ze de gelegenheid hadden elkaar te leren kennen en met elkaar in gesprek te gaan. Als hun werk niet wordt tentoongesteld, zijn architecten niet gemotiveerd te komen en is een Biënnale een gemiste kans, aldus Schumacher. De curatoren moeten daarom hun werk gewoon weer gaan doen door hedendaagse architectuur te presenteren.

Einde van de architectuurgeschiedenis

Schumachers uitval naar politieke correctheid is tegelijkertijd een aanval op de komende Biënnale. Thema’s zijn de dood in de pot voor iedere Biënnale die wil laten zien wat gaande is in de architectuur, aldus Schumacher. Hij vindt de thema’s van Rem intrigerend, maar restrictief. Omdat ze worden uitgewerkt aan de hand van het modernistische werk van de jaren vijftig, is de implicatie rampzalig. Het suggereert, aldus Schumacher, dat we het einde van de architectuur geschiedenis hebben bereikt. En dat weigert hij te geloven.

Obama in Praag in 2009

Architecten actiever

Schumachers tirade is een pleidooi voor een architectuur die “alive and kicking” is en voor een Biënnale die daar op inspeelt. Dit pleidooi komt niet uit de lucht vallen. De architectuur zelf is een opvallend afwezige in het huidige, sterk economisch getinte architectuurdebat. Ze verkeert op dit moment inderdaad niet in blakende gezondheid. Maar wat dit allemaal ook leert is dat het goed zal zijn als meer architecten en critici van zich laten horen en het debat aangaan. Architectuur is immers wel degelijk politiek.

Actie abonnement de Architect

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels