blog

Architectuur, kunst én beroep

Architectuur

De Delftse revolutie van 1969 brachten niet alleen openheid en democratie op de afdeling Bouwkunde, maar zorgde ook voor een verwatering van het architectonische project. Op termijn leidde dit tot een verzwakking van de positie van architectuur in het stedelijke proces. Het theaterstuk ‘Delftse lente’ dat afgelopen weekeinde in de Oranje Zaal van de Faculteit Bouwkunde werd opgevoerd, zet de verhouding tussen architectuur en politiek op scherp.

Architectuur, kunst én beroep

De afgelopen week ging op de Faculteit Bouwkunde het toneelstuk Delftse Lente in première. Met dit toneelstuk vierde Stylos, de studievereniging van de faculteit bouwkunde van de TU Delft, haar 120-jarig bestaan. Delftse Lente gaat over het studentenprotest dat eind jaren zestig en begin jaren zeventig plaatsvond, maar behandelt ook thema’s als bewustwording en vechten voor je idealen. Het stuk is geregisseerd door Marleen van Dalen en geschreven door de studenten Rosa Stapel en Benjo Zwarteveen.

Delftse Lente

Engagement

Op de vraag waarom ze een stuk over studentenprotesten hebben genaakt, antwoordt Benjo: “We merkten dat bij veel studenten een stuk engagement weg is. Men is niet meer zo betrokken bij de politiek en maatschappij. In een boek over de renovatie van onze faculteit kwamen we erachter dat dit pand in 1972 bezet is geweest door studenten. Zij kwamen toentertijd heel erg op voor hun rechten en inspraak. Toen we die verhalen lazen dachten we: Wow, dat is mooi voor een theaterstuk.”

Studentenprotesten nu

Dat het hernieuwde engagement onder studenten zich niet alleen uit in dit theaterstuk, bleek afgelopen week in Londen. Daar werd afgelopen vrijdag korte tijd een kantoor van de Universiteit van Londen bezet. Protesterende studenten eisten het ontslag van de ‘Vice Chancellor’, het ongedaan maken van het besluit de studentenvakbond op te heffen en de beëindiging van de grote politieaanwezigheid op de campus. Studenten zijn boos dat de bestuurders niet praten, maar geweld inzetten om de protesten te beëindigen. Ook verzetten ze zich tegen de privatisering van universiteiten die steeds meer worden geleid als bedrijven.

Delftse Lente Blog Harm Tilman _Bezetting hoofdgebouw

Herinneringen

Wat 1969 de architectuur heeft gebracht werd duidelijk uit de herinneringen, opgehaald in een panel waarin John Habraken, Kees Rijnboutt, Moshé Zwarts en Hans Ruijssenaars zaten. Naar voorbeeld van studentenopstanden in Berlijn en Parijs kwamen ook in Nederland studenten in opstand tegen het “autoritaire onderwijssysteem” van de universiteit. Studenten van de afdeling bouwkunde eisten inspraak en democratisering van het onderwijs. In Eindhoven vonden vergelijkbare ontwikkelingen plaats.

Twijfels

Over de betekenis van 69 voor de architectuur waren de architecten ambivalenter. Hans Ruijssenaars studeerde in het beroemde jaar af en vertrok direct daarna naar Amerika om te studeren bij Louis Kahn. Na zijn terugkeer herkende hij de afdeling niet meer. Er was verlamming opgetreden en het ontwerpen en handwerk werden nauwelijks meer beoefend. Kees Rijnboutt meende dat we de oogst van 69 pas kunnen vinden in de jaren tachtig en negentig toen in Nederland nieuwe architectuur opkwam. Moshé Zwarts roemde de grote openheid die 69 heeft opgeleverd, maar gaf aan zijn twijfels te hebben over wat het uiteindelijk opleverde.

Kater

De opmaat naar 69 was een soort carnaval, blijkt uit het stuk. Maar iedereen die dit weekeinde carnaval heeft gevierd, weet dat je na afloop ook opgescheept kunt zitten met een kater. Idealen hebben is mooi, maar hoe breng je ze in de praktijk? Hoe voorkom je dat een droom omslaat in een nachtmerrie? Het tweede deel van Delftse Lente maakt dit dilemma op een indringende wijze duidelijk.

Oprekking vakgebied

Dat zit voor een deel in simpele dingen. Na de democratisering evolueerde architectuur tot een vak waarin maatschappelijke onderwerpen een grote rol speelden. De opleiding werd verbreed met nieuwe vakgebieden, iets wat in een tijd van onbeperkte studieduur nog geen probleem was. Op studenten werd echter een grote wissel gelegd om de samenhang in alle vakken en colleges te zoeken, wat door de beperkingen van de studieduur steeds lastiger werd. Volgens Max Risselada was een versnippering van het onderwijs het gevolg.

Kind en badwater

Een ander punt is dat in 69 de architect als kunstenaar hevig is bekritiseerd. Een dergelijke houding zou volgens de toen heersende mores architecten onvoldoende voorbereiden op hun beroepsuitoefening, waarin de hoofdopgave in de woningbouw lag. Maatschappelijke relevantie van de architectuur en verwetenschappelijking van het vak kwamen centraal te staan. Het is de vraag of hiermee het kind niet met het badwater is weggegooid.

Delftse Lente Blog Harm Tilman
Kunst en beroep

Vorige week werd in London de RIBA Gold Medal uitgereikt aan de 85 jarige criticus Joseph Rykwert. Bij deze gelegenheid ging Rykwert in op het eeuwenoude dilemma of architectuur nu een kunst is of een beroep. Volgens hem is dit een non-issue, een ongeldige dichotomie. In zijn ogen is ieder ontwerphandeling per definitie politiek. Architecten kunnen zich volgens Rykwert niet onttrekken aan de verantwoordelijkheid voor de implicaties die hun projecten hebben. Dat Zaha Hadid, architect van een van de stadions voor het WK 2022, onlangs zei niets te kunnen doen aan de beroerde omstandigheden op de bouwplaatsen in Qatar, gaat er dan ook niet in.

Gebrek aan macht

Beide “erfenissen” lijken met elkaar samen te hangen. Door de oprekking van de afdeling met steeds meer college s en vakgebieden verwaterde het project van de architectuur in de Delftse opleiding. Tegelijkertijd werd in de praktijk de rol van architecten steeds meer teruggedrongen en beperkt tot de fases van VO en DO. Wat langzaam begon weg te ebben, was een gevoel van macht of gezag van de architect. En daarmee het besef dat wat een architect doet een enorme impact heeft op de samenleving.

Wil je reageren, mail naar h.tilman@dearchitect.nl of Twitter naar @HarmTilman 

 Delftse Lente scene BNA Delftse lente, scene BNA conferentie en Woningtribunaal

Op de conferentie spreekt Anna over hervorming in de woningbouw vanuit hun ‘woningbouwtribunaal’. Kritische, soms absurdistische vragen en beschuldigingen, maar ook constructieve discussie uitlokkend. KlaasJan vind de discussie leuk vanwege de inhoud, Anna daagt hem publiekelijk uit, terwijl Henk volledig mee gaat in de revolutie gedachte van Anna.

Voorzitter
Stilte, welkom allemaal op de 29e conferentie van de BNA, vandaag over een onderwerp dat flink leeft: hoe lossen we de woningnood op in Nederland? Een zoektocht naar oplossingen in een tijdperk van veranderingen. We zijn vandaag te gast op de faculteit Bouwkunde, midden tussen de architecten in den dop ;). Om eens te kijken hoe deze studenten tegenover deze kwestie staan zou ik nu graag het woord geven aan Anna Delacour, een bevlogen studente met haar wortels in Parijs.

Anna
Bedankt. Geachte dames, heren, medestudenten: ik wil u eerst een paar feiten geven om zelf uw standpunt te kunnen vormen rondom de kwestie van de woningnood in Nederland. Momenteel telt Nederland nog: 1.000.000 woningen zonder douche- of badruimte 86.000 woningen zonder stromend water, 4.000 woningen zonder w.c., 235.000 woningen met een w.c. buitenshuis, 20.000 huizen zonder keuken, 15.000 huizen zonder rioolaansluiting, 380.000 krotten, De Nationale Woningraad, afdeling Zuid-Holland, somt het allemaal op in het jaarverslag.

Ik zou u graag de vraag willen stellen, heren architecten, in welke tijd leven wij nog? Is dit de moderne tijd? Heeft u niet al voldoende tijd gehad om deze problemen op te lossen? De oorlog ligt al een kwart eeuw achter ons en nog zijn deze treurige cijfers de werkelijkheid. Hoe laat begint die welvaart eigenlijk? Willen we weer terug naar de klassenmaatschappij van voor de oorlog?

Zaal reageert instemmend

Architect

Ik begrijp uw zorgen, hoe denkt men op de TH over dit probleem na? Worden jullie zo opgeleid dat jullie het kunnen oplossen?

Anna

Pff, het onderwijs? Kom op zeg, die leven nog steeds in de waan van Granpre Moliere en zijn 12 apostelen van de architectuur… En een hoogleraar die bij hoog en laag beweert dat er na het Kurhaus er in Nederland nooit meer iets van betekenis is gebouwd. Niets wat ons ook maar voorbereidt op de moderne tijd en de problematiek die daarbij komt kijken…

Maar ik sta hier niet om over ons onderwijs te praten, maar om jullie aan te spreken om jullie falen! Elke maandag zouden jullie, de Bond van Nederlandse Architecten en Stedenbouwers, een voorpagina van een groot dagblad moeten huren en zeggen: dit weekend hebben de architecten weer vergaderd en opnieuw verklaren ze niet in staat te zijn dat te ontwerpen wat mensen nodig hebben… Heb ik daar gelijk in?

Studenten

Ja!!!

Anna

Jullie (wijst naar de zaal) kunnen de problemen niet oplossen, en straks zitten wij onvoorbereid met de gebakken peren!

Architect

Meisje, meisje, studenten… niet zo kort door de bocht. Wij doen wat we kunnen in een samenleving die steeds complexer wordt… Deze problemen zijn niet zo één-twee-drie op te lossen hoor. Daarom zou ik juist over uw onderwijs praten: het is ons misschien niet gelukt: des te meer redenen voor u om goed voorbereid aan de slag te gaan!

Anna

Wij weten het, u weet het, maar luisteren? Ho maar!

Studenten (door elkaar heen)

Nee ho maar!

Voorzitter

Het lijkt mij inderdaad van groot belang dat de TH hier zijn taak serieus neemt.

Zaal (met name de architecten, misschien een panel aanwezig??) reageren instemmend.

Architect

Ik zou best eens met de TH in gesprek willen, zoeken naar mogelijkheden.

De studenten in de zaal zijn nu doodstil en hebben de volle aandacht voor wat de man te zeggen heeft. De hoogleraren daarentegen zijn onrustig.

Henk

Kijk haar staan KlaasJan, is ze niet geweldig? Ze krijgt die arrogante architecten er allemaal onder! Moet jij niet iets zeggen? Jij bent hier toch al zo lang mee bezig?

KJ (gaat staan)

Dat is goed om te horen, meneer A. het is mooi om te zien dat we op gelijk niveau met elkaar kunnen praten. Ik denk dat ik namens de studenten spreek als ik zeg dat wij ook op deze manier willen meepraten over ons onderwijs, samen beslissen wat we moeten bestuderen!

Architect

Ik kan me haast niet voorstellen dat de TH hier niet voor open staat

KJ

Ja, helaas niet. Maar we werken hier hard aan, dit is bloedserieus. Meer inspraak van studenten is essentieel en met uw steun en onze onderbouwing duurt het niet lang meer tot de afdelingsvergadering dat ook zal inzien.

Architecten kijken elkaar eens aan, er wordt nogmaals instemmend geknikt. Studenten klappen en juichen voor KJ. De hoogleraren trekken dit slecht.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels