blog

Publieke ruimte “tijdelijk” gesloten

Architectuur

Op het Binnenwegplein te Rotterdam staat al twee jaar een stomp die in niets herinnert aan het fascinerende kunstwerk dat hier vanaf 1971 stond. De aan het zelfde plein gelegen boekwinkel Polare, ooit de grootste van Nederland, heeft “tijdelijk” zijn deuren gesloten. En gisteren maakte netwerk CROW bekend dat de teloorgang van de openbare ruimte de bodem heeft bereikt. Drie zaken die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben. Maar is dat wel zo?

Publieke ruimte “tijdelijk” gesloten

Op het Binnenwegplein in Rotterdam, tegenover de gebouwen van Ter Meulen en HH de Klerk, beide ontworpen door Van de Broek en Bakema, is in 1971 het kunstwerk ‘Two Turning Rectangles’ geplaatst. Dit is niet gemaakt door André Volten, zoals ik abusievelijk lange tijd dacht en waarvan in Rotterdam meer schitterend werk is te vinden, maar door de Amerikaanse kunstenaar George Rickey. Twee loodzware metalen platen bewegen los van elkaar zachtjes heen en weer, in reactie op de geringste zuchtjes wind.

Two Turning Rectangles, Rotterdam 

In 2012 is het Binnenwegplein opnieuw ingericht volgens de zogenoemde Rotterdam Centrumstijl. Op het plein zijn grote plantenbakken met zitelementen geplaatst en is de bestrating vervangen door een chiquere natuursteen. Door de komst van woongebouw Karel Doorman en de toegenomen windbelasting op het plein raakte het kunstwerk tijdens een storm beschadigd. Bovendien was de bestrating hoger komen te liggen. Zo konden voorbijgangers mogelijk hun hoofd stoten aan de draaiende vleugels. Twee jaar geleden zijn beide vleugels daarom “tijdelijk” verwijderd. Tot op de dag van vandaag zijn ze niet teruggekomen.

Boekhandel Donner Rotterdam

Teloorgang Donner

In 1988 betrok boekhandel Donner, voorheen gevestigd aan de Meent en later aan de Korte Lijnbaan, het voormalige woonwarenhuis van HH de Klerk. Dat meubelbedrijf was in 1985 verhuisd naar de periferie van Rotterdam. Donner was op dat moment de grootste boekhandel van Nederland. Volgens toenmalig burgermeester Bram Peper paste deze opening bij de ontwikkeling van Rotterdam tot cultuurstad. “Maar wat Donner zo uniek maakt is dat ondanks de uitgebreide collectie boeken en muziek is gekozen voor specialisatie. Er is specifieke kennis ingehuurd door het aantrekken van vakmensen.” De boekhandel kreeg in dat jaar de Rotterdamse ondernemersprijs.

Donner werd in 2006 opgeslokt door Selexyz en ging vorig jaar na het faillissement van de laatste over in Polare, een fusie met het eveneens noodlijdende tweedehandsboekenwinkel van De Slegte. Voor wie Donner wel eens bezocht: veel stelde het niet meer voor. De specialisten op de vloer waren al lang verdwenen. Twee weken geleden sloten alle winkels van dit fusieconcern “tijdelijk” de deuren. Komende week wordt echter vermoedelijk het faillissement over de Polare keten uitgesproken. Reden: het jarenlange wanbeleid van Selexyz en Polare.

Verloedering in Zwolle

Bodemkwaliteit openbare ruimte

Gisteren maakte het netwerk CROW Levende Stad bekend dat de kwaliteit van de openbare ruimte op veel plaatsen is gedaald naar bodemkwaliteit. De meeste gemeenten hebben het onderhoudsbudget de afgelopen jaren verlaagd met 5 tot 25 procent. Bijna de helft van de beheerders maakt zich zorgen over de kwaliteit van de openbare ruimte. Bij verdere bezuinigingen kunnen zij deze bodemkwaliteit niet langer garanderen, met een verhoogd risico op verrommeling en verloedering tot gevolg.

Verloedering openbare ruimte

 Verloedering van de openbare ruimte in Zwolle

Zestig procent van alle gemeenten heeft de kwaliteit van het onderhoud behoorlijk verlaagd. Verder proberen gemeenten de onderhoudskosten te drukken door dure beplantingsvakken te vervangen door gras, stukken groen te verkopen aan bewoners of bijvoorbeeld rotondes te laten sponsoren. Ook worden de eigen organisaties ingekrompen. Nog meer bezuinigen zal leiden tot grote problemen, concluderen de onderzoekers.

Stedelijke revival

Wat is een ideale stedelijke plek? Een boekhandel aan een prachtig plein met een publiek kunstwerk en met een café in de buurt waar je een boek kunt lezen en mensen kunt ontmoeten. Een openbare ruimte is geen substituut voor stedelijke vernieuwing, ofschoon ze daar hopelijk wel deel van uitmaakt. Een publiek kunstwerk verlevendigt pleinen en biedt vertier voor voorbijgangers, winkelend publiek en bewoners. Het kan niet de diepgaande problemen corrigeren die samengehangen met werkeloosheid en armoede, gebrek aan onderwijs en gezondheidszorg. Maar ze kunnen het stedelijke leven wel aantrekkelijker en draaglijker maken. Boekwinkels zijn in toenemende mate ontmoetingspunten voor stedelingen. Dat gaat trouwens ook voor bibliotheken op.

Two Turning Rectangles YouTube: George Rickey Binnenwegplein Rotterdam

De teloorgang van Donner, de amputatie van de ‘Two Turning Rectangles’ en het afnemende beheer en onderhoud van de openbare ruimte zijn zo bezien onderdeel van een dieper liggend probleem: de ernstige crisis waar onze binnensteden door de toenemende leegstand van kantoren, woningen en winkels in terecht zijn gekomen. Onze publieke ruimte is als gevolg daarvan steeds vaker “tijdelijk’ gesloten. Maar komt ze ooit nog terug?

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels