blog

Over betrokkenheid – Oversprong en het tragische lot van serieuze architecten

Architectuur

In de vorige aflevering hebben we gezocht naar een concept voor vormgeving dat veranderingen in het domein van de beleving toestaat zonder dat de schoonheidsbeleving verstoord wordt. Nu kijken we naar concepten die veranderingen in het functionele domein toestaan. Niet erg opwindend, we kennen allemaal flexibele binnenwandensystemen. En ook het idee van neutrale ruimten die, omdat ze groot en hoog zijn, andere interpretaties toelaten, zoals iherenhuizen, die als kantoor, conferentiecentrum of museum worden gebruikt.

Over betrokkenheid – Oversprong en het tragische lot van serieuze architecten

Opwindender is een derde concept dat de Japanse Metabolisten en het Engelse groep Archigram bedachten: een vaste draagstructuur, waarin de ontsluiting, waterleiding, riolering en energie zijn opgenomen, die dient als een soort ruggengraat, waar losse en vervangbare modules aan kunnen worden bevestigd.

Nakagin Capsule Tower

Een voorbeeld van dit concept is de Nakagin Capsule Tower. Deze toren is in 1972 opgeleverd, maar sindsdien is er nog nooit een capsule vervangen. Toch veranderde het gebruik: van hotel naar kantoor, toen naar appartementen en daarna naar opslagruimten. Wat betekent dat het derde concept niet werkte en dat men ondanks het feit dat de containers heel klein waren, teruggreep op het eerder genoemde concept van interpreteerbaarheid. De toren staat nu op de nominatie afgebroken te worden. Hiermee is alles dus wel zo’n beetje gezegd over de veranderbaarheid van functionele domeinen: flexibele wanden en interpreteerbaarheid van neutrale ruimten, dat werkt. En als dat niet meer lukt: slopen, uiteindelijk is dat ook een vorm van flexibiliteit. Jammer, maar je kunt nu eenmaal niet op alles voorbereid zijn.


De Nakagin Capsule Tower in Tokyo, oorspronkelijk een hotel.

Oversprong gedrag

Maar wacht even met slopen, er is meer! Een vogeltje dat in z’n territorium wordt bedreigd zal niet geneigd zijn weg te vluchten, maar bij een sterke tegenstander zal het ook de strijd niet aangaan. Het gaat van de schrik iets heel anders doen: wormen zoeken. Oversprong gedrag heet dat in de biologie. Mensen doen dit met gebouwen die niet meer geschikt zijn voor een nieuwe functie, terwijl zij het zonde vinden om het te slopen. Een spanning die leidt tot overspronggedrag. Dan springen zij van de ene vorm van betrokkenheid naar de andere, dan zien zij opeens belevingskwaliteiten in ruimten die ontworpen zijn omwille van de functionaliteit. En dan blijken binnenvaartschepen, molens en oude schoolgebouwen opeens heel geschikt gebleken om er te wonen. En oude fabrieken kunnen een nieuw leven tegemoet gaan als restaurant, theater of museum.


Het ‘Experiment’, deel van ‘Lijm en Cultuur’ aan de Schie in Delft: van houtwerkplaats naar restaurant  

Het tragische lot van serieuze architecten

De oversprong naar de belevenis heeft een geheimzinnig effect. Wonen in een woonboot is vaak leuker en spannender dan in een speciaal voor dat doel ontworpen woning. Ook restaurants, theaters en musea lijken interessanter als zij in oude industriële gebouwen worden ondergebracht. Dit is het tragische lot van architecten die hun opgave serieus nemen. De belevingsaspecten van oude gebouwen zijn onbedoeld, nieuwe bestemmingen moeten zich daar, al improviserend, naar voegen. De gekozen oplossing ademen daardoor een zekere vrijheid die ontbreekt bij ontwerpoplossingen die serieus zijn afgestemd op de vraag.

Verboden terrein

Door de historie krijgt de onverwachte beleving nog extra diepte. Maar wat heeft de geschiedenis van een oude houtwerkplaats toe te voegen aan het genieten van een maaltijd? Deze geschiedenis ligt immers op een geheel ander terrein! Misschien is dit juist het geheim, men heeft het gevoel op verboden terrein te zijn… eten en drinken dat hoort hier eigenlijk niet. Ook hier staan goed bedoelende, serieuze architecten, die dit gevoel in een nieuw ontwerp zouden willen oproepen, voor een onmenselijke taak. Misschien kunnen ‘verborgen boodschappen’ hier iets betekenen…

In deze serie over ‘betrokkenheid’ werk ik in 20 korte bijdragen toe naar aanbevelingen die van belang zijn voor de opgave van deze tijd, waarin gevraagd wordt duurzaam te ontwerpen voor betrokken gebruikers. Voor de haastige lezer, deze aanbevelingen zijn ook te lezen op mijn website en in mijn proefschrift, getiteld ‘Betrokkenheid’.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels