blog

The Fountainhead: scheppen of polderen?

Architectuur

De afgelopen maanden was de theatervoorstelling ‘The Fountainhead’ te zien. Regisseur Ivo van Hove maakte er samen met Toneelgroep Amsterdam een intelligente productie van die volgens sommigen het boek dat eraan ten grondslag lag, overstijgt. Vele architecten lazen de roman van Ayn Rand over de monomane architect Howard Roark, die in een wereld van middelmatige en conformerende vakgenoten zijn eigen overtuigingen nastreeft, zonder daarbij oog te hebben voor zijn omgeving of zelfs maar de gebruikers van zijn gebouwen.

The Fountainhead: scheppen of polderen?

Het toneelstuk ‘The Fountainhead’ is een lange zit, maar meer dan de moeite waard (er zijn nog kaarten voor de voorstellingen in 2015!). Voor mij als schrijver over architectuurkwesties is The Fountainhead nog eens extra interessant, omdat er maar liefst twee architectuurcritici worden opgevoerd, die beide ook nog eens dubieuze rollen spelen. De ene schrijft vernietigende recensies over Roarks gebouwen omdat ze de genialiteit ervan ziet en niet wil dat mensen de gebouwen besmetten met hun alledaagse verschijning, de tweede gebruikt zijn columns om zijn macht over mensen te vergroten en Roark ten gronde te richten. Het spreekt voor zich dat ik me hier niet in herken, alhoewel het idee van de machtige architectuurcriticus me dan wel weer heel erg aanspreekt.

Architecten hebben geen seks

Ik ga niet uitleggen waar het verhaal over gaat en ben ook niet de juiste persoon om een gedegen theaterrecensie te schrijven. Een samenvatting van de inhoud alsmede interessante wetenswaardigheden vind je op Wikipedia. En als je een paar recensies wilt lezen, kun je hier en hier terecht. (Vooral de tweede is de moeite waard. Een citaat: “De wereld waarin Dominique (Halina Reijn) opgroeit, is een wereld van architecten, en zoals iedereen weet, hebben architecten geen seks. Ze gelden algemeen als het saaiste soort mens dat bestaat. Dat Howard Roark (Ramsey Nasr) dus architect is, is hoogst ongeloofwaardig. Want hij heeft seks. En hoe. Dominique komt steevast binnen de minuut klaar. Een hele prestatie. Voor een architect.”).

 

schepper versus conformist

De voorstelling bezit echter een paar interessante noties voor architecten. Zo krijgt het publiek in ‘The Fountainhead’ de vraag voorgelegd wat de verhouding is tussen de autonome schepper en de polderende conformist. De regisseur neemt in deze kwestie geen positie in, maar laat beide standpunten uitgebreid aan het woord. Dat maakt de voorstelling alvast interessanter dan het boek, waarin Howard Roark zonder meer de held van het verhaal is. De verheffing van Roark en zijn ideeën is geheel in lijn met de filosofie van Ayn Rand, die de mens ziet als heroïsch wezen, met zijn eigen geluk als enige morele leidraad in zijn leven.

Vertrekpunt

Daarom is het geen wonder dat zoveel architecten zich de afgelopen decennia vereenzelvigden met Roark. En er zelfs hun zeilboot naar vernoemen. Schepping zonder compromis is immers waar architecten van dromen. Typerend is een monoloog waarin Roark vertelt dat elk project slechts draait om hem en zijn visie, niet om de noden en wensen van de gebruikers. Het moment van schepping staat centraal in zijn pleidooi. Want consensus en compromissen hebben een vertrekpunt nodig, waaruit logisch de conclusie voortkomt dat alles wat het resultaat is van compromissen, minderwaardig is aan de autonome schepping. Sterker nog: zonder de autonome schepping zou er niets zijn.

 

Gerrit Th Rietveld

Deze redenering deed me tijdens de voorstelling denken aan Gerrit Rietveld, die tijdens zijn leven weinig boodschap had aan critici die wezen op de bouwkundige tekortkomingen van zijn gebouwen. Zo lekten de platte daken van zijn gebouwen regelmatig. Maar, zo redeneerde hij, geen boodschap hebben aan dergelijk commentaar is de enige manier om tot innovatie te komen en de architectuur verder te ontwikkelen.

Piketpaaltjes

Rietveld en Roark hebben deels gelijk. De wereld heeft behoefte aan individuen die hun nek uitsteken en lak hebben aan mensen die kritiek leveren of hun stempel willen drukken op het eindresultaat. Zij slaan de piketpaaltjes in het onontgonnen terrein van de toekomst. Maar zodra het veld dat uitgezet is, moet worden ingevuld, is samenwerking vereist.

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels