blog

Over betrokkenheid – Bijsluiter en fractal

Architectuur

Eeuwenlang bouwde men steden met opeenvolgende schaalniveaus: de woning, de straat, de buurt, de wijk en het centrum. Daar was van alles te beleven, daar ontstonden ook sociale verbanden. Maar door de industriële revolutie begonnen steden te lijken op dichtgegroeide en vervuilde steenwoestijnen vol ziektekiemen en sociale misstanden!

Over betrokkenheid – Bijsluiter en fractal

De modernisten uit die tijd wisten daar wel raad mee: afbreken en met een schone lei beginnen. Hoogbouw voor licht en lucht in ruime groene parken. Transparantie en een kosmopolitisch uitzicht op de horizon. Nu zouden we zeggen: ‘Pas op, lees de bijsluiter over windhinder, niemandsland, eenzaamheid, een sociaal vacuüm, jeugdbendes en opstanden.’ Maar de bijsluiter was nog niet geschreven.

Men klaagt in deze wijken is dat er niks te beleven is. Dat was in modernistische ogen ook niet nodig. Maar kennelijk kan de beleving niet ongestraft worden genegeerd. Wat betekent deze betrokkenheid voor de inrichting van de stad? Christian Norberg-Schulz stelt dat het specifieke karakter van een plek die men beleeft, bijvoorbeeld van de eigen woning, alleen kan worden begrepen, en gewaardeerd, worden in de context. Daarom moet men zich ook kunnen oriënteren op de straat. Maar ook de straat vraagt weer om een context om begrepen en gewaardeerd te kunnen worden. En dat is de buurt. En zo verder. Het is duidelijk, de beleving vraagt om een stad die is opgebouwd uit steeds hogere schaalniveaus. En zo kunnen we de betekenis begrijpen van de opeenvolging van schaalniveaus waar steden al sinds mensenheugenis door gekenmerkt zijn.

Tuinstad en wijkgedachte

Toen de eerste functionele buitenwijken ontstonden, was er wel een alternatief: de tuinstad. Hier zag men een belevingsdomein in de vorm van een opeenvolging van straten, buurten en wijken met voorzieningen voor een sociaal leven. Na de tweede wereldoorlog werd het belang van dit concept herontdekt en in Nederland opgenomen in de ‘wijkgedachte’. Straten met speelgelegenheid voor kinderen, buurten met winkels voor dagelijkse behoeften, wijken met grote winkels, scholen, kerken en een wijkgebouw. Met boven dit niveau dan weer het stadscentrum, met specialistische winkels, een schouwburg, een ziekenhuis, een stadspark en het gemeentehuis.

De opeenvolging van niveaus in beeld gebracht door de Fransman  Gaston Bardet in 1946   

De stad als boom

Het naoorlogse Team X vergeleek deze opzet met een boom. Een metafoor die zich laat verduidelijken door de pythagorasboom, die nog te zien is in de faculteit Bouwkunde in Delft. Een inspiratiebron voor stedenbouwkundige ontwerpers.

Opinie Flip Krabbendam

De pythagorasboom

Helaas heeft deze opvatting over stedenbouw het verloren van de tram, de bus en de auto, die het mogelijk maakten dat men zich eenzijdig ging oriënteren op het stadscentrum. De economische schaalvergroting deed de rest: kleine buurtwinkeltjes werden onrendabel. Voordat het leven in wijken en buurten tot bloei kon komen was het al aan het verpieteren.

Nieuwe kansen

Een belevingsdomein met een boomstructuur mag dus een goed idee zijn, maar dat maakt het dus nog niet levensvatbaar. Zeker niet als we genoegen nemen met een anonieme buitenwereld waar niets te beleven is, en negeren wat daarover in de bijsluiter staat. De levensvatbaarheid neemt echter toe als we van mening zijn dat beleving essentieel is. Dan kunnen we de boom herstellen, met belevenswaardige straten, buurten en wijken, en met voorzieningen die bewoners met elkaar in contact brengen. Speelgelegenheid, groen en pleintjes.
En als we inspiratie zoeken: dankzij ontwikkelingen in de wiskunde beschikken tegenwoordig over vele interessante voorbeelden van boomstructuren, nu ‘fractals’ genoemd.

Fractals Opinie Flip Krabbendam

 Opinie Flip Krabbendam 

Fractals

In deze serie over ‘betrokkenheid’ werk ik in een aantal korte bijdragen toe naar aanbevelingen die van belang zijn  voor de opgave van deze tijd, waarin gevraagd wordt duurzaam te ontwerpen voor betrokken gebruikers. Voor de haastige lezer, deze aanbevelingen zijn ook te lezen op mijn website ( www.flipkrabbendam.nl/cat1.php#Introductie promotieonderzoek) en in mijn proefschrift, getiteld ‘Betrokkenheid’ (zie http://repository.tudelft.nl )

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels