blog

Zuivere tabula rasa

Architectuur

Wuhan is met elf miljoen inwoners de grootste stad van Centraal China. Het is het politieke, financiële, culturele en economische centrum van de provincie Hubei. Onlangs zijn we gevraagd om hier een wijk voor 35.000 inwoners te ontwerpen. Ze maakt deel uit van een van de zes nieuwe kleinschalige steden, gelegen op vijftig kilometer ten oosten van Wuhan. Het gebied bestaat nu uit twaalf dorpen waar men vooral van de landbouw leeft.

Zuivere tabula rasa

De afgelopen dertig jaar vond in China een enorme volksverhuizing van het platteland naar de stad plaats. Inmiddels woont meer dan vijftig procent van de bevolking in steden. Dit leidt tot de vorming van megasteden zoals Sjanghai, Beijing en Wuhan. Dit gaat gepaard met een enorme vervuiling, de exponentiële toename van het verkeer en uit de pan rijzende huizenprijzen.

Zelfstandige woonmilieus

Om de groei van de megasteden in te perken heeft de Chinese regering haar beleid gewijzigd. De nieuwe strategie is het bouwen van kleine satellietsteden met ongeveer honderdduizend inwoners rond de megasteden stad. Deze kleine steden moeten zich ontwikkelen tot zelfstandige stedelijke woonmilieus met een eigen centrum, werkgelegenheid en alle noodzakelijke voorzieningen. Ze worden op dit moment overal uit de grond gestampt, compleet met infrastructuur, metro, treinstation, centrum, sportvoorzieningen, scholen en winkelcentra.

Locatiebezoek

We reizen naar Wuhan en bezoeken de locatie. Vol trots leidt de opdrachtgever ons rond in het eerste project van zijn nieuwe stad. Het is een kavel van ongeveer 400 bij 400 meter, volgebouwd met flats die opgesteld staan als dominostenen. Hij vertelt dat de meeste dorpsbewoners in dit soort woningbouw worden gehuisvest en dat de dorpen tegen de grond gaan. Wanneer ik mijn collega vraag wat hij vindt van dit soort gedwongen verhuizingen, antwoordt hij dat de boeren ontzettend gelukkig zijn met de situatie en dat ze heel veel geld krijgen.

Als ik naar de betonkolossen kijk, kan ik me niet voorstellen dat mensen die voor drie of vier generaties in een dorp hebben gewoond echt gelukkig zullen zijn wanneer ze op de tiende verdieping in een flat met minuscuul kleine raampjes komen te wonen. Daarnaast hoor je overal dat de vergoedingen erg tegenvallen en dat de meeste mensen er weinig aan over houden.

Wateroverlast

We vervolgen ons locatiebezoek en rijden over nieuwe zesbaanswegen waar druk wordt gewerkt aan de beplanting. In de verte zien we het station voor de hogesnelheidstrein in aanbouw. Wat opvalt zijn de elektriciteitspalen op merkwaardige heuveltjes. Het blijkt dat men de hoogteverschillen in het landschap heeft geëffend om zo het aanleggen van de infrastructuur te vergemakkelijken. Er is wel tot vijf meter afgegraven. De stad Wuhan staat bekend als de stad van het water vanwege de vele meren en de heftige regenval.

Sinds de groei van de stad en het dempen van de meren heeft men sterk te kampen met wateroverlast en ik vraag me af of het afgraven van deze nieuwe locatie dan wel handig is. De opdrachtgever vertelt mij dat ze nog geen oplossing voor de elektriciteitsmasten hebben gevonden. Hij vertelt dat alle visvijvers en de bestaande kanalen en beken zijn gedempt. “We hebben alles mooi plat gemaakt en alle wegen al aangelegd. Verder zullen de dorpen worden afgebroken zodat jullie als architect met een schone lei kunnen beginnen”, vervolgt hij.

Europese stad

De opdrachtgever vertelt dat hij het liefst een Europese stad wil bouwen. Hij is een paar keer in Duitsland geweest en vond de oude kleinschalige stadjes erg mooi. Ik begrijp zijn voorkeur voor dit soort stedebouw, maar ik weet ook dat dit nagenoeg onmogelijk is binnen de Chinese regelgeving. Ook de wensen van de toekomstige kopers spelen een rol. Woningbouw moet volgens de wetten van de Feng Shui altijd Noord Zuid zijn georiënteerd. Een andere oriëntatie is simpel niet te verkopen.

In combinatie met de regelgeving voor bezonning en de grote hoeveelheid woningen levert dit per definitie een typologie op van eindeloze rijen flats in een immens landschap. Het planningsbureau van de overheid ontwerpt steden op basis van een grid van vierhonderd bij vierhonderd meter en houdt de functies strikt gescheiden. Dit zorgt voor een onmenselijke schaal en levert monofunctionele steden op. Terwijl we in Nederland de steden verdichten en meer functiemenging nastreven, vindt hier het omgekeerde plaats. Waarschijnlijk moet ieder land dezelfde ontwikkeling doormaken.

Spooksteden

Wanneer we terugrijden naar Wuhan komen we langs uitbreidingslocaties die al bebouwd zijn. De over gedimensioneerde wegen zijn angstvallig leeg en de keurige huizenblokken staan er verlaten bij. Het is voor westerse architecten ontzettend lastig om bij het totaal ontbreken van context goede steden en gebouwen te ontwerpen. Alles kan en alles is mogelijk. Heimelijk verlangen we naar de Nederlandse regelgeving, de welstandscommissies en de inspraakcultuur van Nederland.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels