blog

De fiets en de rem op de aandacht

Architectuur

‘Het is heel Hollands om een probleem te maken van fietsparkeerplekken’, stelde Rob Wijnberg, hoofdredacteur van De Correspondent onlangs. “Fietsers hebben geen parkeerplek nodig, die zetten hun fiets gewoon ergens neer”. Opmerkelijk is dat Wijnberg vervolgens toegaf zelf geen fiets te bezitten. Journalistiek zwak: ‘Ik heb zelf geen fiets, dus er bestaat geen fiets(parkeer)probleem’. En dat werd gezegd door iemand die vindt dat er meer diepgang in het nieuws moet komen.

De fiets en de rem op de aandacht

Net zo Nederlands als de fiets is de ‘wet van de remmende voorsprong’, bedacht door de historicus Jan Romein. Er is geen Deense vertaling van. Maar dat kan niet de reden zijn dat Kopenhagen Amsterdam inhaalt als fietsstad. Kopenhagen streeft ernaar in 2015 fietshoofdstad van de wereld te zijn.

Aandacht onmisbaar

De fiets is bij ons al sinds mensenheugenis het praktische en goedkope vervoermiddel voor in de stad, maar ook op winderige dijkjes naar school, kerk of winkel, drie dorpen verderop. Hoe komt het dat Kopenhagen ons gaat inhalen? Ik denk omdat Nederland gelooft dat de fiets en de fietser zichzelf wel redden. Zij veroorzaken te weinig problemen om aandacht te krijgen. Maar aandacht is onmisbaar in deze tijd. Kopenhagen is Amsterdam nog lang niet voorbij in harde fietscijfers, zoals het aantal fietskilometers. Maar de Deense hoofdstad weet zichzelf toch te afficheren als beste fietsstad.


Plan voor fietsbrug in Odense, Kopenhagen (van Cycling Embassy).

Fiets is hip

Kopenhagen promoot de fiets met slimme technieken en branding, zie bijvoorbeeld websites als Copenhagencylechic.com en Cycling-embassy.dk/ Ook hebben ze een werkend witte fietsenplan, slimme stallingen en qua veiligheid scoort Kopenhagen nu al beter dan Amsterdam. De fiets is ook in Denemarken niet nieuw, maar de Denen hebben de fiets hip gemaakt.

Wij hadden de fiets al en hij is gewoon. Een ‘Groene Golf’ voor fietsers, zoals in Kopenhagen is geïntroduceerd in een aantal veel door fietsers gebruikte straten, is wel een heel voor-de-hand-liggende verbetering voor fietsers. Maar dat is in Nederland nog nooit gedaan. Hoewel, soms lijkt het of Amsterdamse fietsers dat al anders hebben opgelost, namelijk door rode lichten massaal te negeren. Een van de redenen trouwens dat fietsers niet bij iedereen geliefd zijn.

Tel uit je winst

Waarom is het nuttig het fietsen te stimuleren, de fiets te promoten en de fietser beter te bedienen? Het is allemaal bekend, maar kan niet vaak genoeg worden herhaald: ten opzichte van andere vervoermiddelen is de fiets goedkoop, energiezuinig, niet vervuilend, geen CO2-uitstoot, geen geluidhinder, de fiets kost minder ruimte, is veiliger (afgezien van conflicten met auto’s en trams), gezonder (lichaamsbeweging) sneller op korte afstanden in de stad. Zo’n beetje alle problemen die verkeer in de stad veroorzaakt, kunnen met de fiets worden opgelost. Stad, tel uit je winst. Effectieve promotie van de fiets is een gezonde investering in de stad. En dan nog: fietsers zijn aardiger dan automobilisten. De fietser is in de openbare ruimte in staat tot sociale interactie.

Geen extra laag

In de stedebouwkundige accommodatie van fiets en fietsverkeer is te weinig innovatie. Het is opmerkelijk en eigenlijk armoedig hoe geprobeerd wordt nieuwe fietsinfrastructuur te introduceren, die nota bene afgekeken is van het autoverkeer. De fietssnelweg bijvoorbeeld zoals die in Londen wordt voorgesteld heeft niets te maken met het gemak van de fiets en de vanzelfsprekende manier waarop de fiets zich in de stad kan bewegen.


Plan voor fietssnelweg in Londen door Foster + Partners.

Laten we nou niet de nadelen van autoverkeer ook in het fietsverkeer introduceren, door nog een extra laag aan de infrastructuur toe te voegen die zich aan het gewone stadsleven op maaiveld onttrekt en dus geen kans op interactie biedt. Dat is natuurlijk ook de boodschap in de opmerking van Rob Wijnberg: de kwaliteit van de fiets is natuurlijk zijn flexibiliteit, de relatief probleemloze menging met andere verkeerssoorten, en het feit dat je in principe tot de deur kan doorrijden. De fiets is flexibel, vlot, kleinschalig, en het netwerk fijnmazig.

Ontbrekende fietsbrug

In de Vinextijd is weliswaar gepredikt dat de bouwlocaties op fietsafstand van de steden lagen, maar grote kantoorgebouwen zijn ontworpen zonder fietsenstalling, terwijl voor het stallen van de auto’s hoge parkeernormen zijn gehanteerd en kostbare garages gebouwd. Ook in de woningbouw was geen enkele innovatie te bespeuren voor het stallen van fietsen in en om de woning. Wat heeft de hele Vinexoperatie opgeleverd voor de fiets?

De fietsbrug die volgens het Masterplan uit 1995 Leidsche Rijn met Utrecht zou verbinden is er na bijna 20 jaar gesteggel nog steeds niet, terwijl Leidsche Rijn inmiddels al meer dan een decennium bewoond is. Dat kan en moet beter. De fiets verdient meer aandacht en die betaalt zichzelf terug. Verbeteringen zijn denkbaar in ruimtelijke planning, verkeerstechniek, inrichting openbare ruimte en gebouwen.

Plan voor fietsbrug naar Leidsche Rijn door NEXT architects.

Later kom ik daar op terug, om te beginnen wil ik een paar tips geven:

Tip 1: Als de steden nu eens per fiets 10% besteden van het bedrag dat per auto uitgegeven wordt aan infrastructuur, parkeerplaatsen en andere voorzieningen. Daarmee zullen prima fietsvoorzieningen kunnen worden gerealiseerd, die vervolgens het autoverkeer doen afnemen, wat niet alleen allerlei besparingen oplevert, maar vooral fijnere steden.

Tip 2: Een gezonde competitie om de titel van Fietshoofdstad is oké. Maar Amsterdam en Kopenhagen kunnen veel van elkaar leren. Amsterdam, zet alle zelfgenoegzaamheid opzij, geef het goede voorbeeld als het gaat om fietsbeleid, -promotie en -innovatie, en kijk vooral ook hoe ze dat doen in Kopenhagen.

Nee, de fiets moet niet geproblematiseerd worden. De fiets is geen probleem, maar een oplossing. Maar misschien moet de fiets daarom juíst wel geproblematiseerd worden. Want hier geldt de wet van de rem op de aandacht: iets wat problemen veroorzaakt krijgt vanzelf veel aandacht, iets wat problemen voorkomt of oplost moet ervoor vechten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels