blog

Is duurzaamheid ook van architecten?

Architectuur

Afgelopen week bezocht ik in Hamburg een bijeenkomst over onconventionele duurzaamheid, leidde ik op Ecobouw discussies over duurzaamheid en bezocht ik de door architectencollectief Rotor georganiseerde Triënnale in Oslo. Dit Belgische collectief richt zich op de materiële stromen in de bouw en de toeleverende industrie. Ik vroeg hen naar in hoeverre duurzaamheid een onderwerp van de architectuur zelf is.

Is duurzaamheid ook van architecten?

Duurzaamheid is dertig jaar geleden door de commissie Brundtland gedefinieerd als een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de behoeften van vandaag, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien in het gedrang te brengen. De vraag naar duurzaamheid aan bedrijven, overheid en instellingen is sindsdien niet meer te stuiten. Maar van wie is duurzaamheid en is ze ook van architecten? Op zaterdagmiddag sprak ik in de Noorse hoofdstad over dit onderwerp met Lionel Devlieger, een van de organisatoren van de Triënnale.

Rotor is een Belgisch ontwerpcollectief dat in 2005 is opgericht en dat zich richt op de materiële stromen in de bouw en de toeleverende industrie. Niet lang daarna richtte Rotor een tentoonstelling in over de wijze waarop industrieel restmateriaal ontstaat. Spraakmakend onderdeel van deze tentoonstelling waren de kunststof bakken die een bedrijf maakt voor huishoudelijk gebruik. De productie ervan gaat altijd door, ook wanneer wordt overgegaan van de ene naar de andere kleur. Juist de bakken die dan worden weggegooid, interesseren Rotor. Devlieger zegt daarover:

De contemplatieve waarde van objecten overstijgt verreweg de gebruikswaarde. Het zijn de iconen van de huidige productiesamenleving. Het laat zien hoe onze samenleving met materialen en productie omgaat en het helpt derhalve de kennis vooruit. Door de lasnaden in het plastic te laten zien, konden we verduidelijken hoe de producten tot stand zijn gekomen.

In de door jullie op de Triënnale van Oslo ingerichte tentoonstelling gaan jullie op dezelfde manier te werk.
Energiestandaarden of passiefwoningen zijn belangrijke onderwerpen, maar wij zijn vooral geïnteresseerd in de materiële implicaties van duurzaamheid. Daarom hebben we in de tentoonstelling samples van gevels opgenomen die inzicht verschaffen in de hoeveelheid, de aard en de complexiteit van de materialen.

 Behind the green. Fotograaf Marte Garmann 

Los van de discussie wat duurzaamheid precies inhoudt, zie je dat sinds Al Gore duurzaamheid een blijvende referentiepunt voor het handelen is. Dat zag je bijvoorbeeld ook met de gebeurtenissen van 1968 gebeuren.
Een ander voorbeeld is de Arabische lente. Het is fantastisch als je die hebt meegemaakt maar nadien blijft ze in de lucht hangen vanwege de belofte die ze nog altijd inhoudt. Nostalgie is inderdaad niet het juiste woord, want dan veronderstel je dat het niet meer gaat lukken.
Toch vermoed ik dat we het hoogtepunt zijn gepasseerd. De klimaatmodellen zijn iets minder catastrofaal dan een tijdje geleden werd voorzien. Wat je ook ziet, is de ontmaskering van de zogenoemde ‘green washing’. Niet iedereen blijkt even duurzaam te zijn. We moeten nu vooruit kijken en het debat verder proberen te brengen.
We moeten daarbij de perversiteit van het overheidsbeleid proberen te vermijden. In Kopenhagen hebben ze ontdekt dat het instituut dat de meest leefbare steden aanwijst, samenwerkt met Siemens die daarvoor de middelen aanreikt. In dit opzicht hebben we nood aan goede vorsers. De academische wereld zou veel meer kunnen doen dat ze nu doet.

Je stelt terecht dat dit nodig is. Waarom doe je dat zelf niet?
We kunnen niet alles doen. We willen meer doen, maar dat vraagt veel meer tijd. Bovendien moet je voor dit soort onderzoek opdrachtgevers hebben op autonome basis. Je moet je onafhankelijkheid kunnen behouden.

In hoeverre is duurzaamheid een onderwerp van de architectuur zelf?
De duurzaamheidagenda is volledig gekaapt door de overheid. Die zet zijn eigen instrumenten in om zijn doelstellingen te realiseren. Dan krijg je bijvoorbeeld zoals hier in Noorwegen dat de passiefhuis standaard aan iedereen wordt opgelegd. Dat is een belediging aan de expertise die architectuur eigen is.

In het modernisme zijn er zoveel pogingen geweest architectuur aan de lopende band te maken. De hebben alle gefaald. Ze onderstrepen hoe zeer architectuur een contingente aangelegenheid is. Ze is afhankelijk van onder meer site, bouwmaterialen, klimaat en opdrachtgever. Veel intelligentie gaat zit in het vinden van bijzondere oplossingen voor bijzondere problemen.

Rotor vat architectuur op als een actieve agent van verandering. Ontwerpers ontwikkelen en visualiseren visies van duurzaamheid en kunnen de uitvoerbaarheid en de wenselijkheid daarvan voor het voetlicht brengen. Afgaande op de projecten die op de Oslo Triënnale worden getoond en waarvan vooral die van Gilles Perraudin en van Baumschlager Eberle zich onderscheiden, is architectuur een voor duurzaamheid zeer relevante expertise.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels