blog

De ochtend in de stad is een belofte

Architectuur

De Zuid-Franse havenstad Marseille timmert flink aan de weg. De stad, lange tijd in verval door de crisis in de haven en zware industrie, is dit jaar Europese Hoofdstad van Cultuur en probeert haar rivalen aan de Middellandse Zee, zoals Barcelona, Genua en Athene, af te troeven met een overtuigend stedelijk programma. Het MuCEM van Rudy Riciotti is een van de uithangborden van deze ambitie. Maar bovenal is het een prachtig gebouw, ‘worth the detour’, zoals ik deze zomer zelf heb ervaren.

De ochtend in de stad is een belofte

Afgelopen drie weken was Sicilië het toevluchtsoord van ons bestaan. Vaste gewoonten, gesprekken en emoties waren even ver weg. De steden, de stranden en de bossen, de geuren en geluiden daarvan, de barokarchitectuur in het zuidoosten, maar vooral de hitte gaven ruimte aan nieuw soort gedachten.

Marseille

Daarvoor brachten we een bezoek aan Marseille die dit jaar Culturele Hoofdstad van Europa is. Reisdoel was het MuCEM (Musée des Civilisations de l’Europe et de la Méditerranée) van de Franse architect Rudy Riciotti. Het was bijna alle dagen zinderend heet. Echter op de dag dat we het nieuwe museum bezochten, had het de nacht daarvoor geonweerd. Die ochtend toonde de stad een nieuw gezicht, alsof een raam was open gezet en je niet meer door het glas naar buiten hoefde te kijken. Geen beter moment was denkbaar voor een visite aan dit sprankelende, haast barokke gebouw.

Mucem Marseille 

Euroméditerranée

Marseille is geen gemakkelijke stad. Al sinds de jaren zeventig verliest de stad bevolking, de werkloosheid is er de hoogste van heel Frankrijk. De verschillen tussen de arrondissementen zijn groot en duiden op groeiende ongelijkheid. Marseille probeert hier wat aan te doen met een stedelijk project dat Euroméditerranée heet en dat in 1995 is gestart. Aan dit programma dat refereert aan de Middellandse zee liggen stevige ambities ten grondslag. Het heeft geleid tot nieuwe stedelijke ruimtes bijvoorbeeld rond de oude haven, maar ook tot een overschot aan kantoren en winkelruimte en tot prestigieuze woningbouw.

MuCEM

Ook het MuCEM is onderdeel van de eerste fase van dit project. Het is de kracht van de architect dat de grote ambities van Euroméditerranée niet hebben geleid tot een kapseizen van het museum project. Riciotti betuigt zich een fervent voorstander van een overheid als drager van maatschappelijke projecten. Hij verzet zich tegen de heersende opvatting dat deze het beste door de private sector kunnen worden geregeld.

MuCEM Marseille 

Het MuCEM situeert zich op opvallende wijze tussen Fort Saint-Jean en de stad. Riciotti maakt met twee kernachtige ingrepen deze in principe ondoordringbare site begaanbaar. Twee betonnen loopbruggen zonder ondersteuning ontsluiten het fort voor het publiek en leveren de bezoekers vervolgens af op het dak van het nieuwe museum. Tegenover het historische fort dat een bolwerk van verdediging is, maakt het MuCEM een uitnodigend, open gebaar. Het deed me onwillekeurig terugdenken aan de manier waarop de Universiteitsbibliotheek in Delft van Mecanoo zich verhoudt tot de Aula aan de Mekelweg van Van den Broek en Bakema.

Villa Méditerranée

Opvallend is voorts dat het MuCEM een zeer leesbaar gebouw is, geheel anders dan de Villa Méditerranée, het naastgelegen gebouw van Stefano Boeri, dat sterk verplicht is aan de Nederlandse school van Rem Koolhaas. Het contrast kan haast niet groter zijn. Boeri’s gebouw is glad en strak en viert de obsessie van een flink uitstekend bouwdeel boven een grote waterpartij. Het gebouw van Riciotti speelt met het licht. De gevel bestaat uit verschillende “lagen”: de filigraan gevel, de loopbruggen die je op het dakterras brengen, het glas, de boomvormige constructie. Het leidt tot een spel van licht en schaduw dat het gebouw haast “aaibaar” maakt.

Vormbaar beton

Een ander verschil is het materiaalgebruik. Riciotti werkt met een beton dat is gemaakt van granulaat, vezels en cement en dat verschillende vormen kan aannemen. Daarvoor heeft hij zich enorm verdiept in het proces en de manier waarop dit materiaal op de bouwplaats wordt verwerkt. Door nauw samen te werken met de adviseurs op het gebied van constructie, heeft hij het beton geheel naar zijn hand weten te zetten. Ook in dit opzicht biedt dit project handvatten voor een toekomstige architectonische praktijk.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels