blog

Wederopbouw in Tibet

Architectuur

Op 14 april 2010 werd het zuiden van de Qinghai provincie in China getroffen door een zware aardbeving. Nu drie jaar later, als ik in deze streek de stad Gyegu bezoek, zijn de gevolgen van de ramp nog steeds goed te zien. Bergen puin, afval, noodtenten en nieuwbouw vormen een onwerkelijke decor. De optimistische manier waarop de mensen met verlies, vernietiging en onmacht omgaan, maakt echter een diep indruk op mij.

Wederopbouw in Tibet

 

Gyegu ligt op het Tibetaanse plateau in het zuiden van de provincie Qinghai vlakbij de grens van de Tibetaanse Autonome Regio. De nabijheid van ‘het echte Tibet’ vormt voor mij de reden om deze afgelegen plek te bezoeken. De Tibetaanse cultuur beperkt zich namelijk niet tot de autonome regio maar is ook prominent aanwezig in de omliggende gebieden zoals de Yushu Prefectuur. In tegenstelling tot de autonome regio kan ik hier als buitenlander wél vrij rondreizen en heb ik geen reisvergunning of verplichte gids nodig.

Afgelegen en onherbergzaam

Dat wil niet zeggen dat het gemakkelijk is om naar Gyegu toe te gaan. De stad is enorm afgelegen en een combinatie van de grote hoogte met een koud en droog klimaat maakt haar tot een onherbergzame omgeving.

De makkelijkste manier om naar Gyegu te gaan is met het vliegtuig maar dit is duur en de capaciteit is beperkt. Daarom neem ik de nachtbus vanaf Xining, de hoofdstad van de Qinghai provincie om in Gyegu te komen. Mijn nachtbus heeft 18 uur nodig om de 820 kilometer over het plateau af te leggen. En dat over niet al te beste wegen.

Wederopbouw in Tibet _ Jan van Vlerken

Een ander straatbeeld, op de gevel van het gebouw links zit een natuurstenen textuur geplakt

Gyegu voor de aardbeving

Gyegu ligt in het dal aan een zijrivier van de Yangtze, op 3800 meter boven zeeniveau. De omringende bergen en hoogvlakten zijn rond de 4500 meter hoog. De hoogvlakte kent door het barre klimaat bijna geen permanente bewoning. Door haar relatief lage ligging op een kruispunt van wegen is Gyegu uitgegroeid tot een marktplaats waar de producten van de nomaden op de hoogvlakten worden verhandeld. Daarnaast wordt de identiteit van de stad sterk bepaald door de Tibetaanse cultuur. Op een heuvel die uitkijkt op de stad is een groot klooster te vinden waar de cultuur van Tibetaanse monniken levendig wordt gehouden.

Tibetaanse bouwstijl

Het centrum van de stad bestond voor de aardbeving uit afwisselend houten en betonnen gebouwen van rond de vijf bouwlagen hoog. De Tibetaanse bouwstijl was vooral te vinden in de woongebieden om het centrum. Op mijn reis door deze Tibetaanse regio krijg ik een goede indruk van de lokale architectuur.

Een typisch huis bestaat uit twee bouwlagen en een klein stuk land. Wat opvalt aan deze stijl is de kleurrijke versiering van de dakranden en raamkozijnen en de manier waarop de architectuur geworteld is in de omgeving. Afgezien van de vaak rijkelijke versieringen hebben de gebouwen een simpele rechthoekige bouwvorm.

Wederopbouw in Tibet_Jan van Vlerken

Die verbinding met de omgeving heeft de Tibetaanse architectuur te danken aan het gebruik van lokale bouwmaterialen. Sommige gebouwen, vooral woonhuizen, zijn opgebouwd uit plaatselijke natuursteen waardoor de wanden een grote tactiele kwaliteit hebben en qua kleur opgaan in de omgeving.

Andere woonhuizen zijn opgebouwd uit een onderste bouwlaag van aangestampte aarde en een verdieping van boomstammen. De platte daken zijn bedekt met een dikke laag aarde en leem om in de winter de koude buiten te houden. Dezelfde wanden van aangestampte aarde worden gebruikt voor tempels en kloosters maar dan op een grotere schaal.

Door de massieve aarden buitenwanden hebben de tempels en kloosters een monolithische uitstraling. Maar kom je dichterbij, dan vallen de nuances in kleur, verf en oppervlakte op die textuur geven aan de massieve volumes. Het spanningsveld tussen tactiliteit en monolitische volumes is een architectonische uitverbeelding van het barre landschap en klimaat.

Wederopbouw in Tibet _ Jan van Vlerken

Het straatbeeld wordt gedomineerd door onvoltooidheid. Het gebouw links is bijna af en lijkt geïnspireerd te zijn op het potala paleis in Lhasa

De aardbeving

14 april 2010 vond de aardbeving met een magnitude van 7,1 plaats in de Yushu prefectuur. Bijna alle gebouwen in de stad Gyegu stortten in of waren zwaar beschadigd. Het officiële dodental is 2698 en er zouden meer dan 12.000 gewonden zijn. Als ik naar deze getallen vraag bij de lokale bevolking zegt iedereen dat dit veel meer moet zijn.

Wederopbouw

Drie jaar later is er veel gebeurd. Ten eerste zijn na de aardbeving alle woonhuizen die nog overeind stonden gesloopt vanwege instortingsgevaar. Mensen zijn opgevangen in noodtenten die nog steeds her en der te zien zijn. Begin dit jaar zijn de meesten echter verhuisd naar hun nieuwe huizen.

De wederopbouw is echter nog niet klaar. Overal waar ik kijk wordt gebouwd. Hijskranen, betonmolens, werklieden en vrachtwagens met bouwmaterialen domineren het straatbeeld. De stad voelt aan als een huis tegen het einde van een zware verbouwing. Overal ligt stof en her en der ontbreken nog onderdelen. Verder zijn stromend water en elektriciteit niet altijd beschikbaar.

Wederopbouwarchitectuur

De combinatie van gloednieuwe gebouwen, bouwstof en Tibetaanse cultuur is een merkwaardig gezicht. Als ik de stofwolken en puinbergen weg denk zie ik de nieuwe stad voor me. Het centrum en de bebouwing langs de belangrijke wegen bestaat uit vier of vijf bouwlagen hoge blokken. Daar omheen staan appartementenblokken van drie bouwlagen en de buitenwijken bestaan uit klein vrijstaande woonhuizen.

De wederopbouw is betaald door de Chinese overheid. Voor de kleine vrijstaande huizen betekent dit dat men per gezin voor 1350 euro één bouwlaag kan laten bouwen. Met een eigen investering van 210 euro per vierkante meter kan een verdieping worden toegevoegd.

Wat opvalt is de poging om de nieuwbouw Tibetaans te laten lijken. Alle gebouwen zijn opgebouwd uit een betonnen casco maar rijkelijk versierd met gekleurde dakranden en raamomlijstingen. De gevels van de woonhuizen zijn vaak bedekt met een natuurstenen textuur. Grotere gebouwen refereren aan de Tibetaanse kloosterarchitectuur door massieve volumes met kleine openingen en bijpassende kleurschema’s.

De uniformiteit van de nieuwe bebouwing kan niet tippen aan de kwaliteit van de Tibetaanse bouwstijl. De meeste gebouwen zijn opgetrokken in generieke Chinese betonbouw. Als de gevels gekleurd zijn is dit een monotone kleur en de textuur op de gevel is op alle gevels dezelfde.

De oude stad kende een grote toevalligheid in de stedebouw als gevolg van organische groei rond de markt. Deze toevalligheid is grotendeels verdwenen. Mensen die ik naar het oude Gyegu vroeg hebben het vaak over de met deze organische groei verbonden charme en authenticiteit ervan. Dat deze stedelijke morfologie niet is teruggebracht, is niet vreemd. Door het grote bouwvolume in korte tijd is het bijna onmogelijk om toevalligheid in te plannen.

Wederopbouw in Tibet _ Jan van Vlerken
Gyegu gezien vanaf het klooster, op de voorgrond liggen nieuw gebouwde eengezinswoningen

Mensen in een rampgebied

Wat betekent het voor de lokale bevolking dat de wederopbouw door ‘Beijing’ wordt georganiseerd? De inwoners van Gyegu antwoorden op deze vraag verschillend. Natuurlijk zijn ze blij met de ondersteuning, maar tegelijkertijd zien ze dingen gebeuren waar ze geen grip op hebben.

Dit laatste kan worden gezien als één van de belangrijkste aspecten van de politieke problemen rond de Tibetaanse minderheid in China. Elke Tibetaan die ik spreek benadrukt hoe zeer de mensen hier ‘een sterk Tibetaans hart’ hebben. Met andere woorden, ze hechten veel waarde aan hun eigen cultuur en laten zich niets zomaar opleggen. Deze houding wordt vanuit Beijing als arrogant en ondankbaar ervaren. Tibet is een zeer arme en onderontwikkelde regio en slechts door geld vanuit het oosten kunnen er wegen worden aangelegd en ziekenhuizen en scholen worden gebouwd.

Een klein voorbeeld van de wrijving tussen de overheid en de lokale bevolking tijdens de wederopbouw zijn de sanitaire voorzieningen. Ik bezoek een gezin dat een aantal maanden geleden van hun blauwe noodtent naar een nieuw huis is gegaan. Het huis was af maar er is nog geen WC en badkamer gebouwd. Daarop wilde dit gezien zelf een badkamer naast het huis bouwen. Dit mag niet omdat de overheid voor iedereen dezelfde voorzieningen wil bouwen. De mensen moeten voor een douche nu naar het badhuis in het centrum. De WC is nu niets meer dan een provisorisch houten hokje in de tuin. Niet de meest ideale situatie vanuit hygiënisch oogpunt en koud in de winter.

Naast de zorgen rond de wederopbouw, zijn overal verhalen over verlies en het oude Gyegu te horen. Iedereen verlangt terug naar het oude gezellige marktstadje en iedereen kent wel een of meerdere mensen die zijn omgekomen. Ik spreek een man die na jaren in het buitenland te zijn geweest, is teruggekomen om voor zijn ouders te zorgen. Zijn zus was omgekomen tijdens de aardbeving.


Een huis in het stadium waarin de bewoners het betrekken en hun blauwe noodtent verlaten

Toch staan deze mensen zeer positief tegenover de toekomst van de stad. Dit maakt op mij een grote indruk, misschien ook omdat wij in het westen dergelijke verliezen en tegenslagen op deze schaal nauwelijks kennen. Misschien maakt het verlies de hang naar de oude stad juist wel groter en maakt het zeer aanwezige boeddhistische religie het geloof in de toekomst sterker. Ik twijfel er niet aan dat de stad in de loop van de komende jaren het ritme weer op zal pakken en mee kan profiteren van de Chinese vooruitgang.

Links:

 www.andyvc.com/tibet
http://sitahana.viewbook.com/album/fartothewest?p=1s=UA-28801100-1#1

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels