blog

Manifestatie Plug’n’Play boort nieuwe laag stad aan

Architectuur

Rotterdam is de stad van grote projecten die tegen de stroom in worden ontwikkeld; zoals De Rotterdam en de Kubus, maar ook die van kantoorgebouwen waar geen bestemming voor is, woongebouwen en stadsvernieuwing. Op dit moment wordt geprobeerd een nieuwe laag aan deze rijke planningstraditie toe te voegen; een laag die zich richt op de gaten in de stad.

Manifestatie Plug’n’Play boort nieuwe laag stad aan

Enkele jaren gelden toonde Henk Hartzema (Studio Hartzema) aan dat in Rotterdam langs breuklijnen van onder meer bombardement, wederopbouw en stadsvernieuwing gaten vallen die tegelijkertijd bijzondere kansen bieden. Door architectuurcentrum AIR is afgelopen jaar de manifestatie Plug’n’Play opgezet met als doel te laten zien welke betekenis projecten op deze locaties voor Rotterdam kunnen hebben. AIR stelt, dat de aanpak van deze locaties nieuwe rollen voor opdrachtgevers en architecten inhouden.

Archetypische locaties

Afgelopen woensdag werd in de galerie Garage Rotterdam door negen bureaus negen plannen gepresenteerd voor drie van dit soort plekken in Rotterdam. De Jacobusstraat is een typisch 19de eeuwse straat die door de stadsvernieuwing plaatselijk is verbreed. Door de teruggelegde rooilijn is een gat ontstaan dat een achtergelegen collectieve tuin ontsluit. Ook de tweede locatie heeft archetypische trekjes. De Sint Jansstraat maakt deel uit van de oostelijke binnenstad die na de oorlog is wederopgebouwd met de kenmerkende expeditiestraten en binnenstadshoven. De Kruiskade ten slotte is een centraal gelegen stadstraat waar door de vrije plaatsing van de gebouwen verloren ruimte is ontstaan die door toegangen tot parkeergarages is bezet.

Opportunisme

Het werd in alle opzichten een boeiende middag. De plannen die de deelnemende bureaus presenteerden, tonen aan dat het ogenschijnlijk gemakkelijk is van een non-plek een plek te maken. Deze exercitie biedt ruimte aan architecten die zich als ontwikkelaars ook buigen over exploitatiemodellen. Om de kansen te benutten, is een flinke dosis opportunisme nodig, in de goede zin van het woord. Maar duidelijk is ook dat je alleen hiermee er niet komt. Zo kan een ingreep ook mede helpen de begane grond te verbeteren. Ook hierin ligt de toegevoegde waarde van een architect.

Jacobusstraat Rotterdam

Jacobusstraat Rotterdam

Jacobusstraat

Een goed voorbeeld hiervan is de eerste locatie. Schijnbaar gaat het hier om het opvullen van een gat met een maximaal mogelijk aantal vierkante meters. Bokkers Van der Veen architecten vraagt zich echter terecht af wat de plek omgekeerd kan bieden aan de stad, door niet alleen de tuin te delen, maar ook de opgangen. Deze collectieve binnentuin is onlangs gesloten vanwege bezuinigingen. Talea Bohlander en Lidwine Spoormans lossen dit probleem op door de woning als conciërgewoning te bestempelen en Eklund Terbeek verbeteren met hun ingreep de toegang tot de tuin.

St Jansstraat Rotterdam

St Jansstraat

St Jansstraat

Ook in het systeem van expeditiestraten van de oostelijke binnenstad blijken onverwacht grote mogelijkheden te liggen voor stedelijk wonen. In het open bouwblok van de St Janshof projecteert Willem Paul Dreesmann een woonhof dat de potentie heeft uit te groeien tot een stedelijk dorp. LAGADO architects stelt voor de tussentijd te benutten en in nauwe samenwerking met de buurt de open ruimte te programmeren. Dit voorstel laat zien hoe nuttig een gecoördineerde dialoog tussen ontwerpen kan zijn. Job Floris (Monadnock) stelt Van Traa bij en repareert het half open bouwblok op indrukwekkende, 21ste eeuwse wijze.

Kruiskade Rotterdam

Kruiskade

Kruiskade

Bij de Kruiskade, de meeste centrale plek in de stad, zijn de onderlinge overeenkomsten tussen de plannen groter. Zowel Ziegler, als Dooghe en Van Velzen heeft een toren gemaakt. De negentiende eeuw is hier ver weg, de vraag is hier hoe je in een door verkeer gedomineerde ruimte een woongebouw kunt maken. Franz Ziegler maakt een entree aan de Kruiskade, maar draait de woonverdiepingen daarboven op het uitzicht naar de haven. David Dooghe interpreteert de plek als een plek waar je met elkaar afspreekt en plaatst daar een toren op, die door initiatiefnemer Joost Kuhne sexy werd genoemd. Endry van Velzen van De Nijl stelt op de expeditiehof een woontoren voor, waarvan de onderbouw de continuïteit van de straat versterkt.

Smoking of spijkerbroek

Vooral de laatste locatie stelt de vraag op scherp welke ingreep op welke plek goed is. Het is alsof je van plan bent uit te gaan en je afvraagt hoe je je zult kleden. Trek je een smoking aan als je naar de Lijnbaan gaat of kleedt je juist casual? Van beide benaderingen is in Plug’n’Play sprake.

Eklundterbeek Jacobusstraat

Eklund Terbeek Sint Jacobusstraat

Context

Nu is contextueel werken in Rotterdam zeker geen makkie. Simpelweg de blokken afmaken en de straten sluiten, een benadering waar je in een homogene stad mee uit de voeten kunt, werken in Rotterdam niet. De context is tabula rasa, in de beste gevallen is dit principe bijgesteld. Zo hanteert Eklund Terbeek de heel precieze referentie van het Japanse woonhuis voor hun interventie aan de Jacobusstraat. Om de gebouwen in de context in te laten, is kennis nodig van de architectuurgeschiedenis, als techniek van interventie.

Honorarium

Hoe reëel zijn de gevolgde benaderingen? In veel gevallen is behoorlijk gerekend door de architecten. Twee dingen vallen daarbij op. Om de plannen te realiseren, bestemmen de architecten de te ontwikkelen objecten tot hun eigen woonhuis en zien ze af van hun honorarium. Dat lijkt me niet handig.

Reserveringen of proposities?

Tijdens de middag bleek nog iets, namelijk dat op twee van de locaties al reserveringen rusten. Plug’n’play kreeg hierdoor onverwacht een theoretisch gehalte. Het bevreemdde ook medecommentator Kristian Boret die zich terecht afvroeg waarom de gemeente geen competities rond dit soort locaties organiseert. Een systeem van proposities is vele malen beter dan een systeem van reserveringen, betoogde ook Endry van Velzen.

Dooghe van der Poort Kruiskade 

Dooghe van der Poort Kruiskade

Publieke of private stad

Plug’n’Play verdient een verdere uitwerking. Zo kan ze verder worden verrijkt met andere strategieën. Wellicht is het ook handig om de focus aan te scherpen. Als we accepteren dat Plug’n’Play onderdeel is van de stedelijke productie en een nieuwe laag aan het palet toevoegt, wat voor stedelijke toekomst zien we dan voor ons liggen? Is dat een stad van zuiver opportunisme of is dat een stad waarin ook de verbetering van de begane grond een kans krijgt? Zeker is dat voor dit doel de ingrepen op deze schaal de beste garantie bieden.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels