blog

Brood en spelen of Spelen en brood?

Architectuur

Nu in Brazilië de discussie is losgebarsten over de kosten van het komende WK Voetbal in 2014 (tien miljard euro), en de Olympische Spelen van 2016, vraag je je af of we eindelijk wakker zijn geschud. Ook in eigen land houden, vanwege de crisis, de kosten van sportonderkomens de gemoederen flink bezig, getuige het afketsen van het WK-bid van Nederland. Ook de verhitte discussies over De Kuip, renoveren of een nieuw stadion, is in dit oogpunt interessant.

Brood en spelen of Spelen en brood?

De kosten van sportevenementen en -onderkomens rijzen al jaren de pan uit. Alleen al de stadions in Brazilië overschrijden ver de begroting, in alle twaalf de speelsteden zijn de kosten hoger dan geraamd. Het duurste stadion staat in de Braziliaanse hoofdstad Brasília, kosten 500 miljoen euro, dubbel zoveel als begroot. En dat in een stad waar de grootste voetbalclub uitkomt in de derde divisie, met gemiddeld 800 toeschouwers.

 Brasilia Het Nationaal Stadion Brasilia, een ontwerp van Castro Mello Arquitetos, is het duurste stadion van het WK in 2014. Kosten: 500 miljoen euro.

Toch niet zo voetbalgek

De negatieve reactie in het voetbalgekke land was van tevoren niet ingeschat. De inwoners zien liever politieke hervormingen en minder corruptie, dan geldverslindende sportevenementen. Onlangs legden tienduizenden vakbondsleden in Brazilië het werk neer voor een ‘Dag van Nationale Strijd’. Ze eisen onder andere betere werkomstandigheden en een kortere werkweek. De stakende Brazilianen willen daarbij dat het openbaar vervoer, de gezondheidszorg en het onderwijs worden verbeterd.

“Spelen saboteren”

De Olympische Winterspelen in het Russische Sotsji kent eveneens een enorm budget, maar liefst 40 miljard is uitgetrokken voor het evenement. De sportbeelden worden ongetwijfeld mooi, maar mens en milieu moeten er volgens lokale critici een zware prijs voor betalen. Arbeiders worden soms maanden achter elkaar niet betaald en het kwetsbare natuurgebied ten noorden van Sotsji wordt volgens VN-waarnemers niet voldoende beschermd. Lokale milieuorganisaties zeggen dat de beschadigingen aan het gebied onherroepelijk zijn,. Rusland reageerde zoals het altijd doet, zij legde de kritiek naast zich neer en deed het af als een “pr-stunt om de Spelen te saboteren.” In tegenstelling tot de Brazilianen gaat de bevolking in Rusland minder snel de straat op.

 2014 Winter Olympic Stadium Impressie van het Olympic Stadium in Sotsji. Een ontwerp van Populous.

Bouwen voor de leegstand?

Om de bouwkosten van grote sportevenementen enigszins te legaliseren, wordt vaak beloofd dat de sportaccommodaties zullen worden hergebruikt. De ervaring leert echter dat de stadions geen tweede leven krijgen, om allerlei redenen. Bouwen voor de leegstand dus, met als slechtste voorbeeld de fantastische stadions in Zuid-Afrika.

Dat het ook anders kan, bewijzen de afgelopen Olympische Spelen in Londen. De organisatie omschreef in het plan duidelijk dat de ‘venues’ zouden worden hergebruikt door de lokale bevolking. Het gebied is na de Spelen getransformeerd tot de nieuwe stadswijk Westfield, waarin de afgeslankte stadions dienst doen als onderkomens voor lokale sportclubs of als ontmoetingsplek voor de buurtbewoners. Het atletendorp is omgetoverd tot sociale woningbouw en het park is beschikbaar gekomen voor de Londenaren.

Olympisch Dorp Londen Uit het OS-bid van Londen. Het Olympisch Dorp na de Spelen in 2012.

De huidige financiële crisis is geen excuus om hergebruik niet mee te nemen in de ontwerpen van nieuwe stadions. Landen zoals Rusland (OS Winterspelen 2014, WK Voetbal 2018) en toch ook Brazilië (WK 2014, OS2016) hebben een bloeiende economie, waardoor ze transformaties zeker kunnen financieren. Ook de opbrengsten van de televisierechten leveren een belangrijke bron van inkomsten, die je hiervoor zou kunnen inzetten. Mits die inkomsten dan wel het organiserende land ten goede komen en niet de FIFA.

Van een andere orde

Van een andere orde is Qatar, het emiraat dat het WK van 2022 organiseert. Deze week maakte het land het bedrag bekend dat is gereserveerd voor het voetbaltoernooi. Maar liefst 156 miljard euro ligt klaar voor het balletjestrappen in de woestijn. Ook voor de infrastructuur (metrolijnen, luchthavens en wegen), is een flink bedrag gereserveerd: 140 miljard dollar. Natuurlijk komen er ook hotels om de 400.000 supporters te huisvesten die de oliestaat verwacht. Hiervoor is 20 miljard uitgetrokken.

 Qatar WK2022Het Doha Port stadium in Qatar voor het WK van 2022 liegt er niet om

Wanneer er wordt gevoetbald is nog steeds niet duidelijk, de temperaturen van het land liggen dwars. Over hergebruik van de gebouwen wordt in al deze plannen ook niet gerept, terwijl Qatar vooraf in hun bid beloofde de stadions een tweede leven te geven. Niet op de toernooilocaties, maar als verhuurbare, mobiele onderkomens.

Protesten in Rotterdam

Ook in eigen land zwelt het protest aan tegen de financiën van sportlocaties. Nieuwe stadions waarvoor gemeentes garant moeten staan, ondervinden veel tegenstand. De discussie rond de Rotterdamse voetbaltempel de Kuip is hier een voorbeeld van. Inmiddels is besloten het plan voor de bouw van een nieuw stadion af te blazen. In het kort: Feyenoord wilde een nieuw stadion bouwen, omdat de 76 jaar oude Kuip is verouderd. Voor de KNVB een argument om geen interlands meer in Rotterdam te spelen, waardoor de club belangrijke inkomsten misloopt. De nummer drie uit de eredivisie maakte daarom plannen voor Het Nieuwe Stadion. Zij vroegen de gemeente garant te staan voor 165 miljoen euro, van de 360 miljoen die de nieuwbouw moest kosten. In eerste instantie steunde het college het plan, maar verloor na protesten van supporters en Rotterdammers uiteindelijk de meerderheid in de gemeenteraad. Wat wel doorgaat is de aanleg van het Stadionpark, waar de gemeenteraad 54 miljoen euro voor reserveerde.

Kuip RotterdamDe afgeblazen Nieuwe Kuip

Voetbal gewone commerciële bedrijfstak

Feyenoord is zeker niet de eerste voetbalclub die de gemeente om geld vraagt. Alkmaar, Amsterdam, Enschede, Groningen, Arnhem en Kerkrade gingen de Maasstad voor. Voor voetbalclubs zijn moderne stadions een ‘melkkoe’ die voor inkomsten zorgen (evenementen, sponsoractiviteiten) waarmee kan worden geïnvesteerd in betere spelers. Die brengen op hun beurt de clubs hoger in de competities, waarmee zij kans maken op het meespelen in het miljoenenbal van de Champions League.

De inkomsten uit de stadions worden dus niet gebruikt om de bouw af te betalen of te investeren. Uitkomen in de verschillende competities is het belangrijkste. Gemeentes mogen deze investering doen van Brussel; voetbal is een gewone ‘commerciële bedrijfstak.’ Zomaar overheidssteun geven mag niet, dat is strijdig met de mededingingsregels. Maar voor multifunctionele stadions maakt de Europese Commissie graag een uitzondering.

En zo zijn we weer terug waar we ook begonnen: Brood en Spelen of Spelen en Brood, of te wel het Spel en de Knikkers.

Bron: de Volkskrant, NOS.nl, VI, NRC (Next), Trouw,FIFA

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels