blog

Resultaten uit het verleden…

Architectuur

Het secretariaat van een monumentencommissie overstelpt mijn inbox met rapporten waarin het economische voordeel van historisch erfgoed in onze steden wordt aangetoond. Onomstotelijk wordt bewezen dat historisch erfgoed van steden, gebouwen en landschappen profijt oplevert.

Monumenten trekken bijvoorbeeld toeristen en ook hoogopgeleide bewoners aan, die consumeren en geld in het laatje brengen. Heel boeiend, nuttig en nodig deze rapporten.

Maar ook een teken aan de wand: vast geen toeval in deze tijd van bezuinigingen op alles wat van waarde en weerloos is. Alsof het belang van het behouden van historisch erfgoed niet evident is. Blijkbaar is het nodig op deze manier alles uit de kast te trekken om erfgoed te beschermen, tegen opportunisten die alles alleen in termen van economisch voordeel beschouwen, en zaken die geen economisch voordeel bieden om die reden als ongewenst bestempelen. Daar zit het risico in dat de strijd verloren is zodra een econoom uit het ‘vijandelijke kamp’ bewijst dat sloop/nieuwbouw toch voordeliger is – economisch dan.

Zonder geschiedenis geen vooruitgang

Het is en blijft van groot belang de intrinsieke waarde van erfgoed, de waarde voor ons welzijn, voor de goede ontwikkeling van onze maatschappij, voor onze psyche, en voor de kwaliteit van ons leven te benadrukken.
Zonder geschiedenis geen vooruitgang, dunkt me. En zonder vooruitgang geen geschiedenis. De vraag is hoe de twee zijn te combineren. Dat is ook de kwestie in stedebouw en architectuur. Want we willen wel genieten van oude steden, gebouwen, landschappen, maar dan liefst massaal en met de auto. Op kleinere schaal: we willen in een mooi 17e-eeuws huis wonen of werken, maar dan wel met elektrische verlichting, airconditioning, modern sanitair en andere moderne gemakken.

Buitenplaats Leeuw en Vecht in Maarssen

Daar is niks mis mee, integendeel. Want erfgoed dat niet gebruikt kan worden, sterft toch een stille dood. Wel zitten er principiële ontwerpvragen aan: wat is authenticiteit, hoe combineer je oud en eigentijds, wat is het verschil tussen inspiratie en imitatie, wat is een aangenaam contrast in plaats van een storende confrontatie. De dynamiek van onze steden wordt zichtbaar door ingenieuze, fraaie, nieuwe ingrediënten binnen de historische context, niet door eliminatie daarvan. Ruimte bieden voor de creatie van de monumenten van de toekomst in plaats van bloedeloos na-apen en aanpassen.

Alle hens aan dek

De auteurs van die stapel rapporten in mijn inbox kwamen aan deze kwestie niet of nauwelijks toe. Logisch, eerst redden wat er te redden valt. Gelukkig is in deze slappe tijd ook de sloopwoede wat geluwd, dus er is tijd om na te denken. Straks, als de bouw als motor van de economie weer gaat draaien, is het alle hens aan dek, en moeten ook ontwerpers op verantwoorde manier met erfgoed aan de slag. En geen gehoor geven aan de roep om de boel op gang te krijgen met relatief gemakkelijke projecten. De keuze: renoveren en herbestemmen, of slopen en nieuwbouw is juist dan actueel. Kunnen we erop rekenen dat al die bouwers, ontwikkelaars en architecten die nu zo enthousiast zijn over transformatie en herbestemmen dat straks ook nog zijn?

Hoe dan ook, er moet zowel financieel als creatief geïnvesteerd worden in de toekomst van ons verleden. En hier geldt, dat rendement van dat verleden wel garantie biedt voor de toekomst.

Voor wie ze wil lezen, dit zijn de rapporten en artikelen die ik ontving:
‘Cultureel erfgoed op waarde geschat’ door Platform 31 cs
‘Cultuurbehoud loont’ door Projectbureau Belvedere
‘Eigen haard is goud waard’ door Tom Bade en Gerben Smid
‘Territoriaal kapitaal’ door Joks Jansen in Vitruvius, nr 31, oktober 2012
‘Historische buitenplaatsen in stand houden loont’ door Witteveen en Bos
‘Erfgoed in Winterswijk, een andere weg’ door triple E

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels