blog

Zaisan monument

Architectuur

Soms kom ik tijdens mijn reizen aparte of opmerkelijke architectuur tegen. Tijdens mijn verblijf in Ulaanbataar, de Hoofdstad van Mongolië, hoorde ik van andere reizigers dat ergens een goed uitzichtpunt te vinden zou zijn. Eenmaal op die plek aangekomen trof ik een bizar betonnen bouwwerk dat niet allen op een plek met een prachtig uitzicht staat maar ook een bijzondere relatie met het landschap aan gaat.

Zaisan monument

 

De Mongoolse hoofdstad Ulaanbataar ligt in een brede vallei in het noorden van het land op een hoogte van 1350 meter. In deze vallei wonen mensen al duizenden jaren op wisselende plekken. Pas sinds de late negentiende eeuw ligt de stad op een vaste plek. Tussen 1924 tot 1990 was Mongolië een communistisch land. Deze periode heeft een zwaar stempel gedrukt op de stedebouw, met als gevolg een rechthoekig patroon van brede straten en boulevards omzoomd door sobere betonnen woongebouwen.

Deze zijn de afgelopen decennia in het centrum van de stad aangevuld met moderne glazen hotel- en kantoortorens en grote nieuwe woongebouwen. De belangrijkste boulevards lopen vanuit het centrum door tot in de buitenwijken. Deze bestaan uit grote zeeën van traditionele Mongoolse nomadententen, gers, afgewisseld met clusters nieuwe betonnen woongebouwen. De grenzen tussen gers en de andere bebouwing zijn vrijwel overal abrupt.

 Gers Mongolie

De architectuur die de Russen meebrachten beperkt zich niet tot de woongebouwen in Ulaanbataar. De voorliefde van de Sovjets voor stoere en stevige architectuur, het liefst op prominente plekken, komt ook naar voren in het Zaisan monument. Gelegen op een van de heuvels die vanuit de bergen uitlopen naar de stad, biedt het monument een prachtig uitzicht over de vallei.

Gedenkmonument

Om het Ziasan monument te bezoeken, neem ik de bus naar het zuiden van de stad. Totdat de twee geplande metrolijnen in Ulaanbataar klaar zijn in 2017 is dit de enige vorm van openbaar vervoer. Het is dus behoorlijk druk. Ik stap uit aan het begin van een kleine vallei die momenteel wordt volgebouwd met appartementsgebouwen. De stedelijke restruimtes tussen de compounds worden opgevuld door de nomadische gers. Het monument ligt op een heuvel van ongeveer honderd meter hoog, die vanaf twee kanten is te bereiken. Ik besluit de brede trap omhoog naar de top te nemen en laat het smalle pad over de rotsachtige bodem aan de achterzijde voor wat het is.

 Mongolie - Jan van Vlerken

Het monument gedenkt de gebeurtenissen die de Sovjet-Unie en Mongolië met elkaar ‘verbinden’. De tekeningen op het monument laten zien dat de Sovjet-Unie de Mongoolse onafhankelijkheid van China steunde en dat het rode leger Japan versloeg en Mongolië binnen de invloedssfeer van de Sovjet-Unie bracht. Daarnaast herdenkt het monument de gevallen soldaten van de Sovjet-Unie in de tweede wereldoorlog en de eerste Russische ruimtevlucht.

Bijzonder uitzicht

De dramatiek van het betonnen bouwwerk maakte op mij een verpletterende indruk. Het monument bestaat uit een opgetilde ronde betonnen band met een diameter van 20 meter die wordt doorbroken door een 30 meter hoge massieve kolom. De betonnen band definieert het volume van het monument en kadert samen met een ronde bank die er onder ligt het uitzicht in.

Wanneer ik vanaf het monument naar buiten kijk zie ik de stad tegen een achtergrond van besneeuwde bergen en een blauwe lucht. Afhankelijk van mijn positie in de cirkel bestaat het uitzicht uit lange ingekaderde fragmenten stad tussen het massieve betonnen geheel of uit een weidse blik op de gehele vallei.

Gers

Vanaf het Zaisan monument kan ik de stad goed zien. Opnieuw treft me hoe zeer de stad voor het grootste gedeelte uit gers bestaat. Sinds de Mongoolse economie explosief begon te stijgen in het begin van de jaren 2000 trokken veel nomaden van de steppe naar de stad om daar hun geluk te beproeven. Deze trend is versterkt door een aantal strenge en droge winters waarin veel families hun vee verloren.

 Mongolie - Jan van Vlerken 

Luchtverontreiniging

Deze nieuwe stedelingen stoken hun gers warm op kolen. Hierdoor veroorzaken ze naast de fabrieken en de motorvoertuigen een luchtverontreiniging die ernstiger is dan in Beijing. De verontreiniging word versterkt door de topografie van de stad. Doordat de stad aan alle zijden door bergen wordt ingeklemd, blijft de smog langer hangen. Tijdens mijn bezoek aan het Zaisan monument staat er een stevige noordenwind en is de stad bij hoge uitzonderring goed te zien.

Magnetische werking

De combinatie van uitzicht, vormentaal, dramatiek en de dynamiek richting de stad hebben op mij een magnetische uitwerking. Bij een volgend bezoek aan Ulaanbataar zal ik zeker terugkeren naar de plek om te kijken wat allemaal is veranderd. De combinatie van kosmopolitische cultuur en nomadische achtergrond en geschiedenis, maken van Ulaanbataar een volstrekt uniek geheel.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels