blog

Spookstad in wording

Architectuur

Meer nog dan Santiago Calatrava’s Stad der Kunsten en Wetenschappen in Valencia, lijkt door David Chipperfield ontworpen gebouw in het havengebied van deze zelfde stad symbool te staan voor de architectuur zoals we die de afgelopen dertig jaar hebben leren kennen en waarvan we nu gedwongen afscheid nemen. Afgelopen weekeinde bezocht ik de stad en verbaasde me over de leegstand, niet alleen in de stad en de theaters, maar ook in deze complexen die nog tot voor zeer kort gezien werden als de ultieme vertaling van stedelijke ambities bij uitstek.

Spookstad in wording

De stad der kunsten en wetenschappen van de in Valancia opgegroeide architect Santiago Calatrava vormt op het moment van haar inwijding hèt symbool van de stedelijke ambities die in het Spanje na Franco tot wasdom zijn gekomen. Sinds het land overging naar een democratie, werden in alle Spaanse steden projecten ter verbetering van de leefomstandigheden gestart. Barcelona timmerde daarvan het meest aan de weg, maar ook in steden als Madrid, Valencia en Sevilla werd de nodige actie ondernomen.

Calatrava’s “stad in de stad” in Valencia is gerealiseerd in de oorspronkelijke bedding van de rivier Turia die in de jaren zestig is drooggelegd ten behoeve van een snelweg die echter nooit is aangelegd. Het complex bestaat uit onder andere een wetenschapsmuseum, een onderwater aquarium en een operahuis van buitengewone proporties, zeker als je ze afzet tegen de bescheiden functies die de complexen herbergen. Ze hebben van Valencia een ongekende toeristische attractie gemaakt.

Investeringen en schulden

Dit project staat echter niet op zichzelf. In 2003 sleepte de stad de nominatie in de wacht voor de America’s cup, een zeilrace waarvan de eerste editie in 2007 werd gehouden. De stad investeerde 2,4 miljard in dit sportieve spektakel. Het gebouw van David Chipperfiled is een prominent onderdeel van de jachthaven die voor dit event is aangelegd. In datzelfde jaar sloot de stad een contract af voor het organiseren van Formule 1 races en realiseerde in slechts een jaar tijd een stratencircuit.

Deze drie projecten vertegenwoordigen grote investeringen die de stad nu, behalve met prestige, ook met een enorme schuld hebben opgezadeld. Ze is opgelopen tot twintig procent van de totale begroting, wat de regio samen met Catalonië tot de door de crisis zwaarst getroffen delen van Spanje maken. Valencia heeft om die reden zwaar bezuinigd op onderhoud en op onderwijs en zorg. Behalve leegstand in de stad, heeft dit ook geleid tot haperingen in de spektakelprojecten zelf. Van veel onderdelen is de exploitatie stopgezet, het aantal voorstellingen is teruggebracht en de Agora staat al sinds de opening leeg. De discrepantie tussen megaschaal en programma is hiermee aanzienlijk versterkt.

Architect onder vuur

Opmerkelijk is dat van Calatrava op dit moment in Valencia geen enkel boek over zijn werk is te krijgen. De architect van het prestigieuze project ligt zwaar onder vuur. Het budget van de Kunst en Wetenschapsstad was begroot op 300 miljoen, maar liep uiteindelijk op tot 1.1 miljard Euro. Calatrava valt zelfs de eer te beurt het onderwerp van spot te zijn op een geheel aan hem gewijde website: www.calatravatelaclava.com. Het betekent zo iets als: Calatrava is een oplichter.

In een open brief stelde de getergde architect dat de kosten overschrijdingen geheel zijn te wijten aan politici die al maar nieuwe (lees; dure) wensen inbrachten. Ook wees hij erop dat het project 40.000 banen heeft opgeleverd en miljoenen toeristen aantrekt. Hij beklaagde zich erover dat politici louter voor hun eigen gewin zijn naam bezoedelen.

Duurzaam bouwen

De Kunst en Wetenschapsstad is daarmee een spookstad in wording. Maar dat is niet het enige.

Veel architecten die aan deze en vergelijkbare projecten hebben gewerkt, hebben de architectuur inmiddels verlaten en zullen daar -gezien de stelselmatige onderbetaling- ook niet snel in terugkeren. Ook zullen opdrachtgevers veel terughoudender zijn bij projecten als de Kunst- en Wetenschapsstad. Sterker nog, we maken op dit moment een generatiewisseling mee in opdrachtgevers. De babyboomers die inzetten op Bigness en welvaart, verlaten langzaam de professie en maken plaats voor nieuwe generaties die inzetten op duurzaam bouwen en wonen.

Valencia belichaamt ook het einde van de architectuur zoals we die kennen. De crisis van 2008 zal nog wel even aanhouden, maar lijkt ook de architectuur sterk te veranderen. Althans voor die architecten die hierop inzetten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels