blog

Saga van de ondernemende architect

Architectuur

In 2009 won Tom Frantzen met het project PATCH22 de Duurzaamheidtender Buiksloterham. Onlangs liet hij me weten deze ontwikkeling weer op te pakken, nu het project alle stadia van een bestemmingsplanwijziging had doorlopen. Op een koude wintermeidag sprak ik hem in Den Haag over dit opmerkelijke gebouw waarover ik later in de Architect zal publiceren, maar ook wat het is om risicodragend ontwikkelaar van een gebouw te zijn.

Saga van de ondernemende architect

 

 

Toen architect Tom Frantzen uit Amsterdam in 2005 meedeed aan de prijsvraag voor een openbare bibliotheek was hij een van de meer dan duizend inzenders. Om enige kans te maken deze prijsvraag te winnen, had hij minimaal bij de eerste honderd moeten zitten. Maar ook al zou je winnen, dan is de kans dat het ooit tot uitvoering komt minimaal te noemen. Toch investeerde Frantzen 30.000 euro in deze prijsvraag, hetzelfde bedrag dat hij tot dan toe ieder jaar had gereserveerd voor een dergelijke activiteit.

Lening

Dat veranderde toen hij zich plotseling realiseerde dat hij het geld ook anders had kunnen besteden. Stel nou dat je dit geld jaarlijks zou afdragen aan rente voor een lening die je bij de bank afsluit? Dat zou betekenen dat je een lening kunt afsluiten voor een bedrag van 750.000 euro. Met dat geld kun je dan veel meer doen, bedacht Frantzen zich. Hij besloot de stap te wagen en ontwikkelaar te worden.

Vodo architect

Hij was zo in staat iets te doen aan een voor architecten steeds nijpender probleem. Op het budget voor architectuur wordt vaak beknibbeld omdat in de beginfase steeds minder geld beschikbaar is. Omgekeerd wordt in de latere fasen het geld verdiend, maar dan heeft de zogenoemde VODO architect (de architect die alleen een voorlopig en definitief ontwerp mag maken) al vaak het veld geruimd. Geld verdienen is geen uitgangspunt in de architectuur, maar de dienstverlenende architect komt zo steeds slechter bij kas te zitten. De mogelijkheden om research te doen worden bijvoorbeeld flink ingeperkt.

Ondernemende architect

Frantzen plande daarom zijn volgende stap. Prijsvragen kosten de branche jaarlijks miljoenen en impliceren een structurele verzwakking. In plaats van aan prijsvragen mee te doen, nam hij zich voor jaarlijks een initiatief te ontplooien. Frantzen werd een ondernemende architect. Aanvankelijk dacht hij dat te kunnen doen naast zijn werk in opdracht. Nu dat laatste door de crisis vrijwel geheel is weggevallen, is de keuze haast vanzelf gemaakt.

Toegevoegde waarde

De sterke kant van dit model is dat de architect geen kostenpost meer is waarop moet worden bezuinigd, maar kan gaan delen in de winst die met een project wordt geboekt. Daarmee ontstaat een verband tussen de waarde die een architect creëert, en het honorarium dat hij of zij krijgt. Het grootste voordeel lijkt me echter dat een architect voor slimmer, efficiënter en goedkoper werken niet meer wordt gestraft met een vermindering van het honorarium, zoals tegenwoordig vaak het geval is.

Jonge architecten

Dit biedt een nieuw perspectief voor architecten: van dienstverlenende naar ondernemende architect. Hij of zij wordt niet meer betaald op het moment dat hij zijn diensten verleent maar op het moment dat hij waarde toevoegt. Dit model zal vooral jonge architecten aanspreken. Voor de al gevestigde bureaus is het lastiger. Omdat betaling pas later in het proces plaats vindt, zullen zij een periode van 3-5 jaar moeten zien te overbruggen.

Financiering

Het geld is een probleem apart, zeker nu de banken veel minder scheutig zijn met krediet en zich aan het terugtrekken zijn uit het vastgoed. Zo werd afgelopen week bekend dat RABO de stekker trekt uit MAB, een van Nederlands oudste en meest bevlogen ontwikkelaars. Voor de financiering moet je dus nu andere wegen bewandelen en dat zal niet iedereen liggen.

Regelgeving

Ook kan je volgens Frantzen de benaming van risicodragend ontwikkelaar letterlijk nemen, zeker met de huidige regelgeving. Nadat hij in 2010 de financiering van zijn eerste project rond had gemaakt, was de toegezegde wijziging van het bestemmingsplan nog steeds niet rond en dreigde op dat moment een onmiddellijk faillissement van zijn ontwikkelingsmaatschappij.

Keuze

Frantzen meent dan ook dat je bewust een keuze moet maken voor een op service gerichte of voor een risico dragende praktijk. In het laatste geval kun je als architect gericht investeren in intelligentie. Daarnaast heb je een ruime kans dat je die investering terug verdient en opnieuw kan investeren. Het biedt dus ook een grotere kans op de continuïteit van je bureau.

Reageer op dit artikel