blog

Quartier Al Habous

Architectuur

Een wandeling door Al Habous is voor mij als een kleine ontsnapping uit de hectiek van de metropool. Maar mezelf toch in een Noord-Afrikaanse stad wanen. Wanneer ik in Casablanca ben vind ik het altijd fijn om even een bezoek te brengen aan deze wijk. Het is een van de vele Franse stedenbouwkundige en architectonische experimenten in Casablanca tijdens het Franse protectoraat tussen 1912 en 1952.

Quartier Al Habous

 

Casablanca was tijdens de kolonisatie letterlijk een laboratorium voor Franse architecten en stedenbouwers. Met name Henry Prost en Michel Ecochard hebben hun stempel gedrukt op de stedelijke ontwikkeling van deze Noord-Afrikaanse stad, en later ook op andere Afrikaanse steden. Hier zijn projecten ontworpen en uitgevoerd die ze in Parijs nog niet aan durfden.

Uniek experiment

Doordat in real life is geëxperimenteerd, is op een unieke manier het bestaande stedenbouwkundig instrumentarium uitgebreid en is geëxperimenteerd met nieuwe methoden. Nadenken en besluiten over de stedelijke ontwikkeling was noodzakelijk vanwege de extreme toename van het aantal inwoners. Hierdoor ontstond jaren later een nieuwe expertise binnen de ruimtelijke disciplines: ‘De transnationale expert’.

In Oase #82  is hier een interessant essay door Tom Avermate over gepubliceerd: ‘Een kader voor de Afropolis – Michel Ecochard en de Afrikaanse stad voor het grootste aantal.’

Parels

Hierdoor kenmerkt Casablanca zich door architectonische pareltjes en fascinerende stedenbouw waar oost en west, Islam, (Noord)Afrika en Europa door elkaar heen lopen, naast elkaar liggen en soms keihard botsen. De stad en haar ontwikkeling is prachtig gedocumenteerd in het boek van Jean Louis Cohen en Monique Eleb ‘Casablanca – Urban Myths and Architectural Ventures’.

Nieuwe ‘inheemse’ wijk

Eén van de stedelijke experimenten is Quartier Al Habous. Stedenbouwkundige Henri Prost was overtuigd dat een oplossing moest komen voor de snel groeiende ‘native population’. Een goede locatie voor de huisvesting van de bevolking die van het platteland naar de stad trok, bevond zich volgens hem buiten de binnenstad – die bestemd was voor de europese werklieden/expats.

Kaart van Casablanca. Al Habous ter hoogte van de gele stip.

Maar de nieuwe wijk moest wel dichtbij de economische hubs liggen. Bovendien moest hij voorzien in de behoefte van de nieuwe bewoners, zodat deze niet hun heil zochten in het Europese gedeelte. Zo werden in de ogen van de ontwerpers conflicten vermeden tussen de lokale gemeenschap en de Europeanen.

Rond 1930 werden de eerste ontwerpen gemaakt door franse architecten en Prost voor Al habous. Het moest een nieuwe inheemse buurt moeten worden voor de lokale bevolking.

De ambitie was een nieuwe interpretatie van ‘het Arabische huis’ te ontwikkelen en tevens op een vernieuwende manier uitdrukking te geven van de Arabische medina. Dit moest een innovatief concept zijn wat het intieme en collectieve van de oude medina heeft, maar dan ruimer opgezet. Een wijk waar de lokale gebruiken en manier van leven plaats konden vinden, maar wel met de ‘Franse’ oplossingen voor hygiëne en basisinfrastructuur.

De wijk is een spel van diverse en afwisselende openbare ruimtes en woningplattegronden

De Survey

De ontwerpers hebben vele, diepgaande studies gedaan om de essentie van het leven in en het functioneren van de oude Marokkaanse Medina te vangen. Dat deden de fransen (voornamelijk Prost en Ecochard) met de Survey, een tweeledige analyse waarbij de fysieke kenmerken van het terrein in kaart werden gebracht. Vervolgens zijn deze kenmerken binnen een breder politieke, economische, sociale en culturele context geplaatst.

Eén van de elementen die terugkomt in de nieuwe wijken is de relatie tussen de straat, de huisdeur en de patio. Zo zijn in de oude medina’s de huizen naar binnen gekeerd. In Al Habous is dat ook sterk ervaarbaar. De woningen hebben blinde gevels naar de straat, op een huisdeur na, die toegang geeft tot kleine woonoases.

Voordeuren bieden toegang tot woonoases met een patio en een dakterras.

De straten en steegjes waar alleen maar aan wordt gewoond en niet wordt gehandeld, hebben een minimale maat.

Kenmerk met een twist

Alle kenmerkende elementen van een medina zijn met een twist terug te vinden in Al Habous: moskeeën, de hammam (badhuis), pleintjes, fonteintjes, marktplaatsen, bazaars en zo’n 150 winkelnissen. Eén van de economische successen van de wijk is dat je er goed kunt winkelen en kwalitatief goed ambachtelijk werk kunt kopen. De pleintjes en grote binnenhoven in de wijk ontdek je al dwalend. worden omgeven door gespecialiseerde winkeltjes, zoals een olijvenpleintje of een houtwerkplaats.

Een pleintje met winkeltjes gespecialiseerd in olijven.

Omringt door ambachtsateliers wordt dit pleintje gebruikt als een openlucht houtwerkplaats

Winkeltjes gebruiken elke ruimte in de nissen en arcades om hun waar te etaleren.

Terwijl in de medina elke gevel is bekleed met mozaïk en een fonteintje is waar mensen elkaar ontmoeten, vind je in Al Habous maar enkele echte fonteintjes met water en is de rest decoratie.

Het mozaïekgeveltje doet van ver vermoeden dat er een fonteintje is, maar schijn bedriegt.

De ontwerpers hebben zich ook verdiept in de plaatselijke planten- en bloemensoorten. In Al Habous is voornamelijk in en rondom de centrale pleinen en straten, ruimte gemaakt voor het laten groeien van Ficus, Eucalyptus, Palmbomen en Bougainvillea.

De openbare ruimte in Al Habous is veel groener dan de oude medina’s.

Ook in de steegjes is groen te vinden. Voor de omwonenden beleefbaar vanaf het dakterras.

De straten en stegen zijn in de wijk veel ruimer opgezet, waardoor je er met de auto kunt komen. In de oude medina’s worden vandaag de dag nog steeds goederen per ezel vervoerd, omdat de openbare ruimte en infrastructuur zo minimaal is dat er geen voertuigen kunnen komen. Daar staat tegenover dat ze in de oude medina geen last hebben van uitlaatgassen en fijnstof, maar comfortabel is het niet.

Doordat je op veel plekken met de auto tot aan de huisdeur kunt komen, is Al Habous nog steeds een heel aantrekkelijke plek om te wonen.

Onverwachte bewoners

Hoewel de wijk en de woningen bedoeld waren voor arbeiders afkomstig van het platteland, betrokken al snel zakenlieden, veelal uit Fes, de woningen. Zij konden zich de woningen veroorloven. Daarnaast lag de wijk strategisch goed om zaken te doen en bovendien spraken de wijk en de woningen hen veel meer aan. Het was een moderne variant op de welbekende medina waar zij vandaan kwamen. De huidige inwoners van de wijk zijn divers, een mix van handelaars, tweede huisbezitters, kunstenaars en gezinnen.

Arabische ziel met een Europese touch

Als ik in Casablanca zou wonen, dan zou ik wel in Al Habous willen wonen. De woningen zijn ruim, licht en heel goed ontworpen. Misschien voel ik me onderbewust aangetrokken tot deze wijk vanwege de Arabische ziel en roots met een Europese touch.

Er zijn echter alternatieven. Bijvoorbeeld wonen in een appartement in de kosmopolitische wijk Maarif – heel trendy. Of in een volkswijk. Maar daar ben ik niet tegen opgewassen. Ik ben er niet hard genoeg voor. Bovendien ben ik te direct en erg gesteld op mijn privacy/individualiteit.

Een andere optie is de extreem luxe villawijk Anfa – het Gooi komt hier wat betreft pracht en praal niet eens bij in de buurt. Maar vooralsnog heb ik geen emigratie plannen en maak ik elke keer dat ik in Casablanca ben een wandeling door Al Habous.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels