blog

Kamishevo, by eyes of foreigners

Architectuur

Meters hoge sneeuw, overweldigende kou, glasheldere beken en verwaarloosde gebouwen. Wat is er meer te zien op het Russische platteland? Wij kwamen er achter toen een plaatselijke televisieploeg ons mee nam naar het dorp Kamishevo, zo’n 60 kilometer ten zuidoosten van de stad Jekaterinenburg in het Oeral gebergte, om een aflevering uit de serie ‘Urals seen by eyes of foreigners’ op te nemen.

Kamishevo, by eyes of foreigners

 

Tussen de korte interviews die met ons werden afgenomen, keken we onze ogen uit en zagen we dingen die je niet zomaar te zien krijgt en dronken we thee bij een ouder echtpaar in een traditionele Russische dorpswoning.

Voordat de Transsiberische spoorlijn dit gebied bereikte aan het einde van de 19e eeuw, vond transport van en naar Siberië plaats via de Trakt, een Transsiberische postroute waarop men met paard en wagen ongeveer veertig kilometer per dag kon afleggen. Kamishevo is een dorp langs deze route waar men ’s nachts de paarden kon stallen en zelf kon overnachten in de plaatselijke herberg. Vlak voordat de spoorlijn werd gebouwd was de handel en rijkdom in dit dorp op zijn hoogtepunt door de Trakt.

Stille getuigen

Stille getuigen uit deze tijd zijn de rijk versierde bakstenen en houten woonhuizen, een kerk en een schoolgebouw. Deze gebouwen staan in het midden van het dorp maar ondanks hun relatief goede locatie staan ze al jaren leeg. De huizen en de school zijn in de handen van de overheid die geen geld beschikbaar stelt om de gebouwen te onderhouden of op te knappen. Ook is er door de leegstroom van het platteland naar de stad geen behoefte aan woonruimte of scholen.

Oude fabriek Rusland

Deze typische plattelandsproblemen zijn te vergelijken met die van andere landen; verschillen zijn te vinden in de recente geschiedenis en de geografische situatie. De stempel die de komst en het verdwijnen van de Sovjet-Unie op de dorpen drukte is aanzienlijk. Gedurende de beginjaren van de USSR werd religie onderdrukt en industrialisatie doorgedrukt. De leegstaande kerk is een voorbeeld van beide; door onderdrukking van religie verdween de oorspronkelijke functie en werd de kerk onderdeel van een sneeuwlaarzenfabriek. Na het uiteenvallen van de USSR verdwenen deze plaatselijke fabriekjes en staat de kerk tot op de dag van vandaag leeg. Het verdwijnen van de plaatselijke industrie zorgde voor een extra impuls voor de dorpelingen om naar de stad te trekken.

Ook typisch voor het Russische platteland zijn de koude winters en de lange afstanden. De kou in de winter maakt het leven extra zwaar en de smeltende sneeuw in april en mei zorgt elk jaar voor grote overstromingen die de toegangswegen naar de dorpen soms dagenlang afsluiten.

Oude fabriek

Na een rondje door het centrum van het dorp langs de leegstaande gebouwen liepen we naar een dam in de rivier. De sneeuw en de kou mogen het leven zwaar maken voor de bewoners, het maakt het landschap wel ontzettend mooi; alles wat je ziet ligt bedekt onder een laag sneeuw die je in de Alpen zelden ziet. De combinatie van kraakheldere lucht, zon, houten huizen en het weidse landschap zorgt voor een bijzonder authentieke sfeer. Aan beide zijden van de weg die over de dam in de rivier loopt ligt de sneeuw hoog opgeveegd tussen de oude wilgen.

Aan de andere kant van de rivier staat een lege fabriek, een drie bouwlagen hoog gebouw dat bestaat uit een betonnen casco bekleed met een bakstenen gevel. Rusland zou Rusland niet zijn als we niet zomaar het gebouw binnen konden lopen. Binnen in de fabriek valt de grote ruimtelijke kwaliteit direct op; deze heeft het gebouw te danken aan de grote kolomafstanden, hoge plafonds en hoge ramen. De sfeer wordt versterkt door de tactiele kwaliteit van de metselwerkwanden en het beton dat de afdrukken draagt van handgetimmerde bekistingen. Gelukkig wordt dit gebouw niet aan de elementen overgelaten, maar opgeknapt om er opnieuw een fabriek in te huisvesten.

Plattelandswoning Rusland 

Russische plattelandswoning

Aan het einde van onze dag in Kamishevo brachten we een bezoek aan een ouder echtpaar in een houten huis dat typisch is voor het Russische platteland. De drie kinderen van het echtpaar wonen alle in de grote stad. Het houten huis staat in een van de rustige straten van het dorp, samen met een twintigtal andere huizen. Het huis is één bouwlaag hoog en heeft een zadeldak met een flauwe hellingshoek en twee wolfseinden. De muren van het huis bestaan uit opgestapelde boomstammen die door middel van een timmermansverbinding in elkaar vallen op de hoeken.

Het woonhuis is geen op zichzelf staande entiteit, maar zit vast aan een verzameling houten bijgebouwen omsluit hiermee een kleine binnenplaats. De binnenplaats is gericht naar de straat maar is afgesloten door middel een houten schutting met een poort. Het woonhuis en de binnenplaats liggen op hun beurt niet direct aan de straat maar laten ongeveer zes meter ruimte over; deze wordt gebruikt om het haardhout in nette stapels op te slaan.

Misschien onbedoeld ontstaat er door de logische aaneenschakeling van gebruiksfuncties een aangename manier van binnenkomen. We lopen eerst langs de 20 kubieke meter hout die de man (73 jaar oud) elk jaar zelf hakt en opstapelt. Daarna door de poort de binnenplaats op. Aan de binnenplaats grenzen de stal met drie koeien, de schuur voor het maken van kaas en het inmaken van groente, de werkplaats en het woonhuis.

Binnenkomen in een huis in Rusland is anders dan bij ons. De voordeur bestaat altijd uit twee deuren om de kou buiten te houden. De binnenste deur is vaak ook nog bekleed met een laag zachte isolatie onder een laag nepleer of plastic waardoor de deur op een groot zacht kussen lijkt. Na binnenkomst is het de gewoonte om naast je jas ook je schoenen of sneeuwlaarzen uit te doen. Niet alleen de buitendeur bestaat uit twee delen, ook alle raamkozijnen zijn in tweevoud uitgevoerd.

Gezonde levensstijl

Tijdens de korte rondleiding door het huis werd ons getoond hoe men kookt in een grote houtoven. De man van het huis deed nog een paar van zijn dagelijkse oefeningen voor aan de ringen in de slaapkamer en de vrouw van het huis liet ons haar zelfgemaakte honing en ingemaakte groenten proeven tijdens een kopje thee.

Hoe zit het met het stereotype van het Russische platteland waar iedereen alcoholverslaafde is; werd er dan geen wodka geserveerd? Middelgrote steden in Rusland waar een groot gedeelte van de inwoners werkloos is sinds het sluiten van de Sovjetfabrieken worden geplaagd door alcoholisme maar dit gaat niet op voor de kleine dorpen zoals Kamishevo. Dit komt doordat men tijdens de lange winters en de relatief grote isolatie van de buitenwereld leeft en dus is men hier meer dan in de steden afhankelijk van eigen voorzieningen. Daar past slechts een gezonde levensstijl bij; het is namelijk niet ongewoon om ’s ochtends om 5 uur op te staan om de koeien te melken. Daarnaast moeten nog veel andere dingen gebeuren zoals het kappen van hout en het telen van groenten.

Bij deze gezonde plattelandscultuur hoort ook de ‘Banya’, de Russische sauna. Zoals bij de meeste andere huizen staat hier in de tuin een Banya waar een smal pad door de sneeuw naar toe loopt. Achter de tuin ligt een klein veld van ongeveer een kwart hectare waar men (een deel van) zijn eigen groenten verbouwt.

Rusland 

Vraag en aanbod

Terugkijkend op ons bezoek aan Kamishevo valt het me erg op dat de mensen die achterblijven in de dorpen een gezonde en eerlijke manier van leven leiden en daar erg gelukkig mee lijken te zijn. Het leven op het platteland mag dan zwaar zijn, de natuur is prachtig en de lucht is fris. Het is dan ook niet zo dat het platteland volledig vergeten is door de stedelingen.

Zij kennen sinds het begin van de Sovjet periode de cultuur van de Dacha, het buitenhuis in de natuur vlakbij de stad. Een jonge architect die ik tegenkwam in Jekaterinenburg vertelde ons dat er voor architecten nu veel werk is omdat de opkomende middenklasse in de steden nieuwe buitenhuizen op het platteland laat bouwen. Vraag en aanbod van bouwvolume lijken elkaar echter nog niet te hebben gevonden in de dorpen, omdat nieuwe welvarende Russen totaal niet geïnteresseerd zijn in oude leegstaande dorpshuizen maar liever gloednieuwe, gepolijste buitenhuizen laten bouwen.

  

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels