blog

Landschapsarchitectuur met jus

Architectuur

Wie genomineerd zijn, op welke criteria de nadruk is gelegd en wie in de jury zitten; het is allemaal totaal onzichtbaar. Ineens krijg je een telefoontje en hoor je dat je bureau de Maaskantprijs voor Jonge Architecten heeft gewonnen. Dat gebeurde Eric-Jan Pleijster van LOLA Landscape architects. Van de één op de andere dag is het bureau volwassen geworden.

Landschapsarchitectuur met jus

 

“Met deze prijs voor jonge architecten zijn we paradoxaal officieel geen jonge architecten meer. De prijs is een vaststelling daarvan.” Hoog tijd om eens kennis te maken.

Natuurlijk hoopte Eric-Jan dat LOLA een keertje zou winnen. Hij en de twee andere oprichters, Cees van der Veeken en Peter Veenstra, zijn naar eigen zeggen niet voor niets van Wageningen naar Rotterdam verhuisd. Terwijl je niet eens in de Maasstad hoeft te wonen om de prijs te winnen.

Winnende landschapsarchitecten

Ze zijn de 15e winnaars op rij. Twee keer eerder werd de prijs uitgereikt aan landschapsarchitecten. In 1995 ging de onderscheiding naar Adriaan Geuze en zes jaar geleden naar Elma van Boxel en Kristian Koreman van ZUS. Landschapsarchitectuur is momenteel ‘hotter’ dan ooit. “De jus is van architectuur af. De tijd is rijp voor landschapsarchitectuur”, in de woorden van Peter.

Ter bevordering van de leefkwaliteit staat groen inderdaad hoog op de agenda van veel steden. Citymarketing richt zich niet meer op iconische gebouwen, maar op de ultieme natuurbeleving bereikbaar voor iedere inwoner – met de urban farm als de hernieuwde volkstuin middenin de stad. In die zin heeft LOLA de tijdgeest mee.

Onderzoekend ontwerpen

Inherent aan deze hernieuwde belangstelling voor landschapsarchitectuur vindt momenteel een herpositionering van het vak plaats. Eric-Jan, Cees en Peter zijn te beschouwen als vertegenwoordigers van de nieuwe generatie landschapsarchitecten.

Volgens Zineb Seghrouchni, werkzaam als stedebouwkundige bij OKRA Landschapsarchitecten en Studio Papaver, ontwerpt LOLA veel meer vanuit een onderzoekende houding en betrekken ze maatschappelijke thema’s. Dit maakt de plannen inhoudelijk sterk. Vervolgens worden ze vertaald in grafisch heldere kaarten en sferische beelden die de essentie representeren.

Heldere en grafische kaart van het project Poelzone in het Westland 

Geen subsidies

Een belangrijk deel van het portfolio van het bureau bestaat dan ook uit onderzoeken. Voorheen waren deze meestal gesubsidieerd, maar op een gegeven moment besloot het bureau om alleen nog maar onderzoek in opdracht te doen.

Peter zegt hierover: “als je echt wilt dat je onderzoek ergens landt en effect heeft, moeten mensen zich committeren. Dat doen ze onder andere door er opdracht voor te geven en ervoor te betalen. Wij willen geen onderzoek meer doen dat alleen wij relevant vinden, maar dat nergens wordt opgepikt en dus op de plank belandt”.

Al is er één uitzondering gemaakt op deze strenge regel: “onze aanstaande dijkenatlas is op eigen initiatief gemaakt en niet in opdracht. Hij is gesubsidieerd door onder meer het Stimuleringsfonds”, voegt Cees toe. In deze atlas wordt de ontwikkeling van dijken uiteengezet. Waterstaatkundig gezien zijn het waterkeringen, terwijl vanuit landschappelijk oogpunt ‘uit functie geraakte’ dijken nog steeds bepalende elementen zijn.

Jurycommentaar

Deze kritische houding heeft er wellicht mede voor gezorgd dat de oprichters van LOLA Landscape de prijs hebben gewonnen. Vooralsnog laten de juryleden zich echter slechts mondjes maat uit over waarom ze het bureau als winnaar hebben verkozen. De uitreiking is immers pas in november. In het persbericht staat:

“Zij krijgen de prijs, omdat zij met hun ontwerpen op een eigen wijze vorm weten te geven aan sublieme ervaringen in de stad en het landschap. Zij combineren de kennis van grootschalige ecosystemen met een eigen opvatting over ruimte. De jury ontwaarde in hun werk een aanstekelijke Nieuwe Romantiek waarin de menselijke ervaring centraal staat.”

Dat de jury in het werk van het bureau een Nieuwe Romantiek heeft waargenomen, is Peter zeer te spreken: “Dit bewijst dat ze echt goed naar ons werk hebben gekeken. De menselijke ervaring is voor ons heel belangrijk, maar je ontwaart dit pas wanneer je er langer naar lijkt.”

Mens en natuur

Exemplarisch voor deze grondhouding zijn de ‘objecten’ waar mens en natuur zo dicht mogelijk bij elkaar worden gebracht, zoals de ‘houtwalbrug’ en de ‘beestenboom’, nieuwe landschapselementen waarin de habitats van vogels, vleermuizen en insecten gestapeld en beleefbaar zijn gemaakt. De beestenboom en houtwalbrug kunnen tevens worden doorontworpen en worden gecombineerd met meubilair waar functionaliteit, natuurlijke elementen en de habitats bij elkaar worden gebracht.

  Impressie van de beestenboom

Op een grotere schaal komt dit terug in hun ontwerp voor Poelzone in het Westland. Delen van dit (verouderde) kassengebied zijn recent meerdere malen ondergelopen. Het water kan nergens naartoe. Herstructurering is noodzakelijk. LOLA bedacht een slingerend fietspad door het gebied met aan de ene kant een breed moerasland en aan de andere kant een droog glooiend bloemrijk landschap. Een uit de kluiten gewassen Vispaaiplaats is het hoogtepunt langs het pad. Hier worden fietsers haast met hun neus op het water gedrukt.

 Impressie van de Poelzone met de vispaaiplaats

Geen PVE

Groot verschil tussen architectuur en landschapsarchitectuur is volgens Eric-Jan en Peter dat zij vaak opdrachten krijgen vanuit het verlangen naar een leefbaardere omgeving. Landschapsarchitectuur is in die zin een zacht vak in vergelijking met architectuur waar de vierkante meters uit het Programma van Eisen leidend zijn. Tegelijkertijd betekent dit ook dat het resultaat minder meetbaar is.

Geen stedebouw

Het stevige profiel dat het bureau zich heeft aangemeten danken ze onder andere aan het feit dat ze zichzelf zien als landschapsarchitecten pur sang. “We doen geen stedebouw. Onze kracht ligt in onze kennis van landschappelijke systemen. Daar halen we onze inspiratie uit.”

Vanwege deze focus ligt het voor de hand dat LOLA bij multidisciplinaire projecten samenwerking opzoekt. Het bureau werkt graag samen met kunstenaars en architecten voor de uitwisseling van ideeën. Ze brengen iets extra’s in een project. Experts worden betrokken wanneer ze werken aan integrale projecten.

‘Nee’ verkopen

Daarnaast neemt LOLA lang niet elke opdracht aan die voorbij komt. “Voordat we een opdracht aangaan, moet er wel een voedingsbodem zijn”, licht Eric-Jan toe. “Is dit het type probleem dat bij ons past? Heeft het project voldoende slagingskans?” LOLA wil nadenken over structurele oplossingen. Alleen iets groener maken alsof het een stoffering van de openbare ruimte is, doet het bureau niet. “Daarmee kunnen we niet de beleving bewerkstelligen die we voor ogen hebben.”

Jus

Tijdens de uitreiking in november willen Eric-Jan, Cees en Peter de publicatie die een onderdeel vormt van de prijs, presenteren. Het aantal landschapsarchitectuurboeken bij Donner is momenteel één hand breed. Daar kan heel goed een mooi nieuw boek aan worden toegevoegd.

Ik vraag me echter af of een boek wel het juiste medium is om de ultieme natuurervaring van hun werk over te brengen. Ik ben benieuwd waar het bureau over een half jaartje mee komt. Hopelijk wordt het niet slechts een theoretisch manifest, maar doen ze hun werk eer aan en staat ook hierin de menselijke beleving centraal. Een rustige zomervakantie kunnen ze in ieder geval wel vergeten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels