blog

Geen cirkel en geen ei: SANAA voor Vitra

Architectuur

Ronde fabriekshallen zijn tot nu toe niet gebruikelijk. Ik ken ze uit het werk van de Franse revolutiearchitecten en ik bezocht ooit een spiraalvormige fabriek van Arne Jacobsen op het platteland van Jutland. De meeste industrieën kennen een lineair fabricageproces van goederen en opteren daarom voor de doos als de meest passende vorm. Maar dit zou nu wel eens kunnen gaan veranderen met de door het Japanse architectenbureau SANAA ontworpen productiehal op de Vitra Campus in Weil am Rhein.

Geen cirkel en geen ei: SANAA voor Vitra

In het zelfde jaar dat Herzog de Meuron opdracht kreeg voor het Vitra Haus, werd SANAA gevraagd op de Vitra-campus een nieuwe productiehal te bouwen. Het Vitra Haus laat de Vitra wooncollectie zien en werd al in 2010 geopend. Nu pas, drie jaar later, wordt de fabricagehal voor Vitra Shop geopend. Reden hiervoor is niet alleen de gefaseerde oplevering, maar ook de uitdaging die de als een gordijn om het gebouw heen gedrapeerde voorgevel aan opdrachtgever, adviseurs en architect stelde.

Rond gebouw

De fabriek van SANAA is op het eerste gezicht helemaal rond. Ze vervangt de hal die bij de brand van 1991 beschadigd is en die door de groeiende ruimtebehoefte te klein was geworden. Het programma van eisen ging uit van vier afzonderlijke delen die onafhankelijk van elkaar kunnen functioneren, maar die ook als totaal te gebruiken zijn. In plaats van vier orthogonale volumes stelde SANAA echter een rond gebouw voor.

  

Flexibiliteit

De belangrijkste reden is dat logistiek en productie tegenwoordig niet meer lineair en hiërarchisch plaats vinden (wat de rechte hoeken in fabrieksgebouwen dicteert) maar flexibiliteit vragen. Dankzij de cirkelvorm kunnen op verschillende plaatsen goederen en pakketten worden bezorgd en afgehaald. Dit voert tot de reductie, optimalisering en ontvlechting van de verkeersstromen in de hal. Bijkomend voordeel van een ronde vorm is bovendien een optimale verhouding tussen geveloppervlak en volume.

Blobarchitectuur

Maar waarom kwam SANAA niet uit op de vorm van het ei? In de afgelopen periode zagen we de opkomst en bloei van de blobarchitectuur. Dankzij de computer konden de meest sierlijke, eivormige volumes worden getekend en na de nodige aanloopproblemen ook worden uitgevoerd. Tot de bekendste behoren de London City Hall en de Guerkin, beide te vinden in Londen en beide ontworpen door Norman Foster.

Minimale draagconstructie

SANAA opteerde echter voor de cirkelvorm om puur constructieve redenen. De fabriek is in twee etappes gebouwd. De wand die beide helften van elkaar scheidt en de gevel bestaan uit hoge geprefabriceerde betonpanelen. Dit vormt een stijf geheel waar de stalen constructie in het interieur op aansluit. Deze bestaat uit 9,5 meter hoge stalen kolommen op een raster van 17,5 bij 22,8 meter. Omdat de krachten van het dak grotendeels via de gevel worden afgevoerd, konden de afmetingen van deze draagconstructie minimaal worden gehouden.

Voorgevel

Voor deze gevel is een voorgevel gemaakt die bestaat uit 1,8 meter brede en 11 meter hoge elementen van acrylglas met een transparante buitenkant en een opake, witte binnenlaag. Om herhaling te voorkomen zijn drie panelen met verschillende golfpatronen gegoten. Door deze te spiegelen zijn uiteindelijk zes golfpatronen toegepast.

Schittering

Toen ik het gebouw afgelopen vrijdag op uitnodiging van Vitra bezocht, loste het bijna op in de grijze lucht waaruit de regen gestaag naar beneden viel. Van de kolossale afmetingen van de hal krijg je pas een idee nadat je het gebouw bent binnengegaan. Aan de buitenzijde lijkt het vele malen kleiner. Gevel, dak en draagstructuur gaan geheel schuil achter het witte gordijn dat voor het gebouw is gehangen.

  

Natuur

De nieuwe productiehal van SANAA speelt met zijn bijna cirkelvormige plattegrond, hierop afgestemde installaties en innovatieve voorgevel, optimaal in op de werkprocessen van Vitra Shop. Maar tegelijkertijd zet ze de Campus in een ander licht en biedt ze een geheel nieuwe benadering van het natuurlijke.

Ontwerpschets

Dat het gebouw niet geheel rond is, is ook aan de buitenzijde niet af te lezen. Het persbericht van Vitra rept van het Wabi-Sabi denken, waarbij onvolkomenheid en esthetische perfectie elkaar niet uitsluiten. Zelf wilden Sejima en Nishizawa de levendigheid van de schets niet verloren laten gaan. Zoals Sejima zei: “Mijn indruk is dat de cirkel, de perfecte cirkel een beetje te rigide is.”

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels