blog

Prospekt Nezaletsjnasji in Minsk

Architectuur

‘So guys, this is Prospekt Nezaletsjnasji which is Belarusian for Independence Avenue.’ ‘Independence from who?’ vroeg mijn medereiziger Frank. ‘Good question’ was het antwoord. In een land als Wit Rusland is het woord ‘onafhankelijk’ een betrekkelijk begrip. Daarnaast is Onafhankelijkheidsavenue de veertiende naam in honderd jaar tijd, wat aangeeft dat Wit Rusland een woelige recente geschiedenis kent. Dit gegeven maakt het interessant om naar de evolutie van de drukste en langste straat van de stad te kijken.

Prospekt Nezaletsjnasji in Minsk

Centrale stadsas

Niemand die een bezoek brengt aan de Wit Russische hoofdstad Minsk kan om deze avenue heen. Als belangrijkste noord-zuid verbinding loopt de Onafhankelijkheidsavenue pal door het centrum. Voor de toerist een makkelijk oriëntatiepunt, voor de automobilist een belangrijke toegang naar de stad. In de huidige staat is de straat onderdeel van het wederopbouwplan voor Minsk uit 1946. Ze strekt zich uit van het centrum van de stad tot aan de snelweg naar Moskou in het noordoosten.

Op zijn weg kruist Onafhankelijkheidsavenue drie indrukwekkende pleinen. Aan het belangrijkste plein, het Leninplein, staan het regeringshuis, de rode kerk en het hoofdgebouw van de Wit Russische Technische Universiteit. Naar mate je de weg richting Moskou vervolgt kom je langs ontelbare voorbeelden van stalinistische en constructivistische architectuur. Verder buiten het centrum neemt de openheid van de bebouwing toe waardoor de nieuwe nationale bibliotheek van president Lukashenka onmisbaar is.

 Onafhankelijksheidsavenue De Onafhankelijkheidsavenue

Woelige geschiedenis

Eind negentiende eeuw ontstond de Onafhankelijkheidsavenue als een plek buiten het oude centrum van Minsk waar welgestelde handelaren, werkplaatsen, winkels, restaurants en hotels zich vestigden. Begin 20e eeuw was Wit Rusland een democratische republiek na eeuwen van Poolse of Russische overheersing. Naast het Wit Russisch werd veel Pools en Russisch gesproken in Minsk, een Joodse minderheid sprak Jiddisch. Als gevolg van de eerste wereldoorlog en de oktoberrevolutie in 1917 werd getornd aan de onafhankelijkheid van het land. Na vijf jaar Poolse dan wel Sovjet overheersing is in 1922 de Wit Russische sovjetrepubliek (BSSR) opgericht. Onder dit bestuur verrezen aan Onafhankelijkheidsavenue strenge stalinistische gebouwen, afgewisseld met oude huizen en kerken. Weinig verrassend ging de straat ‘Sovjetska Prospekt’ heten. In 1941 werd de stad grotendeels verwoest door Duitse bombardementen. Vier dagen later kwam Minsk in Duitse handen en werd Lenin Prospect omgedoopt tot Hitlerstrasse.

 TU Minsk Technische Universiteit van Minsk

Tabula rasda

In 1944 is Minsk weer heroverd door de Sovjets. Na drie jaar oorlog is tachtig procent van de gebouwen vernield en de bevolking geslonken van 300.000 tot 50.000. Van de Joodse bevolking is slechts een enkeling over. De stad werd na de oorlog weer opgebouwd, zeker niet herbouwd; een netwerk van brede lanen met stalinistische architectuur werd over de oude stad heen gelegd. Aan de Onafhankelijkheidsavenue staan nog slechts tien vooroorlogse gebouwen. Dit maakte het betrekkelijk eenvoudig om de straat kaarsrecht en veel breder te maken. Ze kreeg, ook weer niet verrassend, de naam ‘Stalin Prospekt’ en werd onderdeel van de snelweg tussen Warschau en Moskou.

Manifestaties en parades

De nieuwe brede laan door het centrum was niet alleen ontworpen als verkeersader. Op werkdagen werden er auto’s geparkeerd en in het weekend vonden er massale manifestaties en militaire parades plaats. Het ontwerp voor het straatprofiel was gebaseerd op een mogelijke nieuwe aanval op de stad. Doordat de gebouwen niet hoger zijn dan de helft van de breedte van de straat kunnen er tijdens een bombardement op de stad altijd tanks door de straten blijven rijden. Ook tekenend: het eerste gebouw dat na de oorlog werd gebouwd was het KGB gebouw. Opgetrokken in stalinistische stijl met een donkere stenen plint van 2 meter hoog, kleine ramen en met een grove classicistische ornamentiek die kenmerkend is voor de tijdsperiode oogt dit gebouw alles behalve vriendelijk. Een drie bouwlagen hoog portiek markeert de entree maar de werkelijke voordeur is door dikke zuilen aan het zicht onttrokken.

‘Please tell us some more about the KGB in this country’ vroegen we terwijl we voor het hoofdkantoor stonden. ‘Maybe later in another place’ was een veelbetekenend antwoord en terwijl ik nog een laatste blik op de tralies voor de kleine donkere raampjes in de plint wierp begon het lichtjes te sneeuwen.

Nationale bibliotheek

Het is wonderlijk wat een klein beetje sneeuw kan doen met een stad. Door de veranderde akoestiek, de verlichtte gebouwen en de schemering wordt de stad gezellig op een kerstachtige manier. Plots zitten toeristische beschrijvingen zoals ‘een wereldse avenue door het centrum’ als gegoten. En voor de gemiddelde toerist is er dan ook genoeg te zien in deze straat. De rode kerk op het Leninplein tussen de stalinistische en constructivistische gebouwen is noemenswaardig. Het GUM warenhuis en het ondergrondse winkelcentrum onder het Leninplein zijn goede plekken waar je letterlijk kan ontdooien.

De architectuur van de nationale bibliotheek straalt een enorme openheid uit door de vloeiende entree en de grote glazen gevel. Eenmaal binnen (‘passport please’) blijken alleen de onderste drie verdiepingen in de plint toegankelijk. Via een lawaaiig transportsysteem bestaande uit hangende bakjes aan een kleine rail worden bestelde boeken bij de lezer afgeleverd.

Sfeer

Terugkijkend op ons bezoek aan Minsk vat Onafhankelijkheidsavenue de sfeer in het land goed samen. Net als het land zijn ook de stad en de straat opgebouw in de Sovjet tijd. Typerend is de lange as richting Moskou en de centralisatie van vrijwel alle belangrijke gebouwen van het land aan en rond dezelfde avenue.

Op de facebookpagina Belarus at the old photo’s een uitgebreid fotoverslag van Wit Rusland gedurende de afgelopen 150 jaar. 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels