blog

Kunst en gebouwen

Architectuur

Als je een concert in de Grote Zaal van de Doelen bezoekt, loop je bij binnenkomst tegen een monumentaal kunstwerk aan. Het is een abstract werk waarin met fantasie dieren of planten in te herkennen zijn. De compositie in grijze en zwarte vlakken en ronde vormen speelt met de symmetrie van de opgaande trappen die de zaal in leiden en vormt zo een prelude op alles wat je in de zaal te wachten staat. Zowel architectonisch als muzikaal.

Kunst en gebouwen

 

Ik hou van dergelijke kunst vanwege de specifieke interactie met de architectuur en het optimisme dat eruit spreekt. De kunstwerken zijn waardevol en daarmee ook de architectuur, ze onderstrepen daardoor de eeuwigheidswaarde van het gebouwde. Het onlangs verschenen boek ‘Kunst van de wederopbouw’ toont veel voorbeelden van prachtige integraties van kunst en architectuur uit de periode 1945-1965.


Kunstwerk door Bouke Ylstra in de Grote Zaal van De Doelen in Rotterdam

Waarde van kunst versus architectuur

Als we kijken naar de waarde van het kunstobject versus het gebouw, moet geconcludeerd worden dat laatstgenoemde het vaak aflegt tegen de artistieke inspanning. Zo is het Rubberkantoor van Shell in Pernis gesloopt in 2012. Het geglazuurde reliëf uit 1960 van Dick Elffers dat de gevel sierde, werd tijdig verwijderd. De totale kosten voor vervoer, opslag, conservering en herplaatsing van het grootste keramische reliëf in Nederland zijn begroot op 120.000 euro.


Kunstwerk ‘De oerwereld van het dier ten opzichte van de nieuwe synthetische wereld’ door Dick Elffers uit 1960.

Sloop

Siebe Thissen, directeur van Centrum Beeldende Kunst Rotterdam, stelde naar aanleiding van deze reddingsactie: “Over de waarde van de monumentale kunst van de wederopbouw bestaat nog geen maatschappelijke consensus. Hoe goed of belangrijk is deze kunst? Hoewel de belangstelling gelukkig wel toeneemt, komt de wederopbouwarchitectuur nog vaak onder de sloophamer terecht, waardoor er helaas dagelijks dergelijke kunstwerken sneuvelen.”

Speuren naar kunst

Om vergeten kunstwerken uit deze periode op te sporen, zette de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed overigens de website helpwandkunstopsporen.nl op. Een leuk initiatief, alleen al omdat het aanzet tot het verrichten van speurwerk naar vergeten tegeltableaus in de trapportalen van partiekflats, of mozaïeken in de entree van een galerijflat.

Nieuwe golf

De laatste jaren is er weer meer aandacht voor geïntegreerde kunst in grote gebouwen. Daarmee bedoel ik kunst die zijn inspiratie haalt uit haar gebouwde context en zich voegt naar de ruimtelijke dimensies en eisen. Zo sieren de kleden van Petra Blaisse de wanden van Het Stedelijk Museum in Amsterdam en de Kromhout Kazerne in Utrecht. Hella Jongerius maakte voor het hoofdkantoor van de Verenigde Naties in New York een immens kralengordijn. In bovenstaande gevallen valt naast de esthetische toevoeging aan het gebouwde een functionele component te ontwaren – verbetering van de akoestiek of filteren van zonlicht.


Knots Beads Curtain door Hella Jongerius voor deVerenigde Naties Lounge in New York

Explosie van kleurvlakken

Een ander mooi voorbeeld van geïntegreerde kunst is het werk dat Esther Tielemans in 2010 maakte voor het kantoor van de Belastingdienst in Rotterdam. In veel opzichten bouwt het voort op de esthetiek van haar voorgangers uit de naoorlogse periode. Opvallend is de omlijsting van de entree met een compositie van grote felgekleurde vlakken.

Deze ‘explosie’ vormt de aanleiding voor de overige werken die Tielemans maakte in het gebouw. Duidelijk is te zien hoe elk object de gebouwde context als aanleiding neemt.Op de website van de RGD beschrijft kunsthistorica Xandra de Jongh het werk als volgt: “Op de kopse muur van de gang stuit men op elke verdieping op een nieuwe constellatie van monochrome panelen. De bijna vierkante muren zijn geschilderd in zwart of grijs, of een combinatie daarvan, en worden integraal onderdeel van de compositie. Het maakt de platheid van de voorstelling compleet. Het bonte geheel op de tweede verdieping lijkt nog regelrecht afkomstig uit de explosie op de begane grond. Maar hoe hoger de verdieping, hoe minimaler de compositie. Alsof het werk in de entree zich naar boven toe steeds ijler uitstrekt. In zekere zin laat Tielemans ons met de snelheid van de lift alle hoeken van de schilderkunst zien. Op de elfde verdieping stuit men enkel nog op een glimmend, rood vierkant dat zich opvallend manifesteert op de zwart geverfde muur.”

Oprollen en inpakken

Opvallend aan recente voorbeelden van monumentale kunstwerken in gebouwen is, dat er slechts beperkt integratie is op het bouwkundige vlak. Het is alsof de ontwerpers zich bewust zijn van de vergankelijkheid van de gebouwde omgeving. Mocht er gesloopt of heringericht worden, dan is het vaak slechts een kwestie van oprollen en inpakken.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels