blog

Emancipatie van architectuur

Architectuur

In de jaren zeventig leerde ik Aldo van Eyck kennen, een begenadigde maar ook dwarse architect. Een omdenker, zouden we nu zeggen, maar bovenal een genereus man. Zo vertelde hij me eens dat hij wenste net zo goed over kunst te kunnen schrijven als John Berger wiens boek ‘Ways of Seeing’ destijds veel opzien baarde.

Emancipatie van architectuur

 

Later ging Van Eyck zich te buiten aan heftige, weinig vruchtbare polemieken met Aldo Rossi en Rem Koolhaas die hij als postmodernisten te kijk zette.

Uit het onlangs verschenen boek Double Dutch blijkt onder meer dat de strijd tussen postmodernisme en modernisme, tussen (neo)traditionalisme en superdutch, die twintig jaar geleden nog heftig woedde, nu weinig meer heeft te betekenen.

Centraal_Beheer
Centraal Beheer door Herman Hertzberger. Foto: Klaus Kinold

Gebonden kunst

Architectuur is een gebonden kunst en wordt voor minstens vijftig procent bepaald door haar opdrachtgevers. Daarmee is ze het product van de sociale, economische en politieke condities van haar tijd. Centraal Beheer van Herman Hertzberger of villa VPRO van MVRDV zouden in elkaars tijd niet gebouwd kunnen zijn.

Omgekeerd kan het postmodernisme worden herleid tot Robert Venturi of Aldo Rossi, maar had het pas succes in landen waar het neoliberalisme ingang had gevonden. In Amerika en Engeland gebeurde dit zoals bekend twee decennia eerder dan bij ons.

Sjoerd Soeters

In beide stromingen vind je voorbeelden van goede en van slechte architectuur, wat meer zegt over architecten en hun opdrachtgevers dan over een bijzondere stijl.

De architectuur van Sjoerd Soeters geniet bijvoorbeeld niet iedereens voorkeur, maar wie de (voor)oordelen van smaak buiten de deur weet te houden, kan niet anders dan bewondering hebben voor veel van Soeters plannen, zoals KNSM eiland (Amsterdam), Haverleij (‘s Hertogenbosch) en Mariënburg (Nijmegen).

Daarom is het ook onzin om een voor- of afkeur van postmodernisme te hebben. In geval van Soeters is zijn betrokkenheid bij het postmodernisme een zegening: hij is er een uitstekend stedebouwkundige door geworden. Maar in handen van mindere goden leidt het tot oppervlakkigheid of erger nog wordt het bombast.

En wat Soeters ook siert, maar hem in Zaanstad duur kwam te staan, is het gegeven dat hij al zijn stedebouwkundige plannen met meerdere architecten uitvoert en niet al het werk naar zich toetrekt.

 Villa VPRO
Villa VPRO door MVRDV

Bevrijd

De Nederlandse architectuur is bevrijd van het modernisme, in de woorden van Hulsman. Maar wat nu? In zijn recensie van Double Dutch op architectuur.org stelt Bart van Hoek de goede vraag of we blij moeten zijn met de in Double Dutch gevierde overwinning van het postmodernisme en met de afbraak van de infrastructuur op het gebied van stedebouw en architectuur.

Gezien de opgaven waar architectuur voor staat, zal de koestering van het eigene al snel niet meer voldoen. De bouw lijkt zich in een patstelling te bevinden en de behoefte aan durf en nieuwe ideeën, maar ook het lef om nieuwe fouten te maken is groot. Zijn er mogelijkheden om uit de huidige impasse te breken?

Thomas Rau

In een rondetafelgesprek dat de Architect onlangs organiseerde voor de winnaar van de ARC13 Oeuvre Award, zei Thomas Rau onder meer: “Mensen zijn niet meer uit op bezit maar zoeken toegang tot mobiliteit, tot schone kleren en tot wonen. Zij willen dus toegang hebben tot een bepaalde prestatie, terwijl de grondstoffen eigendom blijven van de producent. Als we ons bestaan minder laten afhangen van wat we hebben dan van wie we zijn, dan krijgen immateriële waarden vanzelf een grotere betekenis.”

 Thomas Rau
Christiaan Huygens College in Eindhoven door RAU. Fotograaf Norbert van Onna

Wellicht is dit een van de lijnen waarlangs de architectuur een deel van haar potentieel als creatieve discipline kan terugwinnen. De eerste tekenen van een dergelijke emancipatie zijn nu al zichtbaar. De vraag is niet of maar vooral hoe ze zal doorzetten, het postmodernisme ten spijt.

Thomas Rau is op 26 november 2013 als winnaar van de ARC13 Oeuvre Award een van de sprekers op de ARC13 Talks Awards show in De Kuip te Rotterdam. Aanmelden via http://www.arc-awards.nl/node/273

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels