blog

De winst van het niet-bouwen

Architectuur

Nederland worstelt met een economische crisis en Vlaanderen werkt zich almaar dieper in een ruimtelijke crisis. Beide vragen om een radicaal andere bouwcultuur. Het ruimtelijk beleid in zowel Nederland als Vlaanderen houdt alvast een pleidooi voor het niet-bouwen, of toch voor het zo lang mogelijk uitstellen van nieuwe ontwikkelingen.

De winst van het niet-bouwen

 

Denk hierbij aan een school die wil uitbreiden, maar na interne reorganisatie beseft dat het eigenlijk ruimte te veel heeft. Of denk aan een ontwikkelaar die een collectief woonproject wil realiseren aan de rand van een dorp, maar waar de gemeente haar regelgeving aanpast, waardoor deze ontwikkeling in een lege kerk in het centrum van het dorp kan plaatsvinden.

Beide voorbeelden hebben een duidelijke economische, ecologische, culturele en sociale winsten. Maar het blijven wel geïsoleerde handelingen, op schaal van één actor, of één bouwkavel. Er zit echter meer in het niet-bouwen, op voorwaarde dat er op een grotere schaal gerekend wordt; niet meer op schaal van één pand, maar op schaal van een straat, een buurt of zelfs een landschap.

Deze opschaling maakt dat de opgave niet enkel ligt in het overtuigen van individuele bouwheren om anders te bouwen, maar een stap verder gaat, namelijk in het overtuigen van deze bouwheren om de winsten die ze maken door niet te bouwen, terug te investeren in het collectief domein. Dit zou betekenen dat de school die plots ruimte over heeft, het niet uitgegeven bedrag zou moeten investeren in het openstellen van hun speelplaats voor de buurt. En de gemeente die de ontwikkelaar overtuigd heeft om in de kerk te bouwen, de verkregen meerwaarde zou moeten investeren in het schrappen van bouwgrond of in het aanleggen van landschap.

Klinkt mooi allemaal. Maar hoe krijg je bouwheren zo ver dat ze in dit verhaal meestappen. Het project ‘De winst van het niet bouwen’ stelt dat één van de sleutels in het tastbaar maken van de winsten van het niet-bouwen ligt. Omdat het opschalen van het niet-bouwen niet enkel een toename in ruimtelijke complexiteit betekent maar ook een toename in het aantal actoren, vraagt dit tastbaar maken om het inzetten van meerdere perspectieven. Zo combineert het project een economisch verhaal, met een maatschappelijk verhaal (over actoren, relaties tussen deze actoren, verschuivende rollen) en een ruimtelijk verhaal (over plekken die vrijkomen, een publiek karakter krijgen, intensiever gebruikt worden). En zo schakelt het project tussen verschillende schaalniveaus: de kavel, de straat, de buurt, en de regio.

Op de Ruimtevolk Expeditie 2013 zullen deze perspectieven geïllustreerd worden aan de hand van één case, Citydepot in Hasselt; een project waarin slimme stadsdistributie niet enkel de leefbaarheid van de stad verhoogt, maar ook leidt tot een nieuw type winkel, de verblijfswaarde van de openbare ruimte verbetert, en in principe ook studentenhuisvesting mogelijk maakt boven de winkels. Met deze case wil het project aantonen dat het opschalen van het niet-bouwen wel degelijk tot nieuwe economieën kan leiden. En dat ruimtelijk denken een cruciale rol speelt in het aanwakkeren van deze economieën.

De winst van het niet-bouwen is een project gefinancierd door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Deze blog is geschreven door: Oswald Devisch, Arjan Harbers, Joek Kruiderink, Dimitri Minten, Samuel Van de Vijver en Tim Vekemans

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels