blog

De beste architectuurboeken van 2012

Architectuur

Het uitgeeflandschap op het gebied van architectuur en ontwerp is vorig jaar flink omgespit. SUN architecture hield op te bestaan en NAi uitgevers en 010 fuseerden tot nai010 uitgevers. Gecombineerd met andere ontwikkelingen in uitgeefland en op ons vakgebied, lijken zich aan het eind van 2012 een paar trends af te tekenen: minder monografieën en ontoegankelijke architectuurtheorie en meer nadruk op de stad en de bureaupraktijk.

De beste architectuurboeken van 2012

In mijn persoonlijke top 10 van publicaties op het gebied van ontwerp en architectuur staan naast de nodige zwaargewichten opvallend veel prettig leesbare boeken. Architectuurnovelles zoals ‘How the City moved to mr Sun’ of ‘Je kunt China niet veranderen, China verandert jou’ ontbraken in 2012. Toch zitten er in deze top 10 genoeg boeken die zowel op het nachtkastje als op je bureau niet misstaan.

1  Torre David Informal vertical communities. Lars Mueller Verlag

Een spannend jongensboek voor architecten. De onderzoekers van The Urban Think Tank maakten een jaar lang deel uit van de informele gemeenschap die is ontstaan in een 45 verdiepingen tellende toren in Caracas, die na het ineenstorten van de economie half afgebouwd bleef.

Het zelforganiserende vermogen van de gemeenschap, die uit ruim 450 families bestaat, is inspirerend te noemen. Het gemankeerde casco van de kantoorkolos blijkt zich goed te lenen voor allerhande functies die je in een gemiddelde sloppenwijk aantreft, met als bijkomend voordeel dat de hoogbouw perfect aangesloten is op de rest van de stad.

Een inspirerende case-studie van een uniek gebouw die niet droog feiten presenteert, maar engagement combineert met prachtige fotografie van Lars Müllers huisfotograaf Iwan Baan, strips en datascapes.

2  The Future of Architecture since 1889. Phaidon

Dit imposante boekwerk wierp me terug in de tijd toen ik architectuurgeschiedenis studeerde in Groningen. Het boek ‘Modern Architecture: A Critical History’ van Kenneth Frampton moest ik voor meerdere tentamens aan gort lezen, waardoor ik na verloop van tijd goed in staat was om de architectuurproductie te herleiden naar stroming, tendens, regionale ontwikkeling en antibeweging. In de loop der jaren heeft het raadplegen en absorberen van meerdere architectuurhistorische en theoretische bronnen ervoor gezorgd dat er zodanig veel nuances in de typering zijn gekomen, dat er weer een warboel dreigde te ontstaan.

Jean Louis Cohens boek ‘The Future of Architecture since 1889’ kwam daarom op een goed moment. Niet alleen nuanceert hij het segmenteren van de architectuurgeschiedenis in afgebakende periodes, hij probeert vormende theorieën en concepten met elkaar te verbinden en de lange lijnen te ontwaren waar het een en ander aan kan worden opgehangen. Een nieuw standaardwerk waar ongetwijfeld veel studenten zoet mee zullen worden gehouden de komende jaren, maar dat ook bij praktiserende architecten een plaats verdient in de boekenkast naast het werk van Frampton.

3  Jaarboek Architectuur in Nederland. nai010

De jubileumuitgave van het Jaarboek Architectuur in Nederland verdient zonder meer een plek in de top 3 van beste architectuuruitgaves. Het Jaarboek staat altijd fier bovenaan in de lijst van best verkochte architectuurpublicaties vanwege het jaaroverzicht, de degelijke vormgeving en de gedegen projectenselectie.

In 2012 is daar vanwege het 25-jarige jubileum nog een extra dimensie aan toegevoegd. In een serie artikelen is teruggeblikt op 25 jaar vaderlandse architectuurgeschiedenis. Daarnaast is uit de afgelopen tien jaar een project gekozen dat nogmaals aan de blik van voormalige redacteuren werd blootgesteld.

Het resultaat is een interessant tijdsdocument dat als enige minpunt heeft, dat het nergens echt kritisch wordt.

4  How to make a Japanese house. nai010

In Japan bestaat een subcultuur van particuliere opdrachtgevers die buiten de conventies om de meest persoonlijke woondromen laten kristalliseren door architecten. Deze hebben op hun beurt het idioom van de moderne architectuur in het extreme weten aan te passen aan de hedendaagse technische mogelijkheden. De onorthodoxe bouwsels worden door de veelal kleine of jonge architectenbureautjes ook gebruikt om zichzelf op de kaart te zetten, wat mede het radicale karakter van de in dit boek opgenomen bouwsels verklaart.

Architectuurporno van de bovenste plank waar Nederlandse architecten alleen maar van kunnen dromen. Maar dan wel voorzien van een inhoudelijke en goed leesbare tekstuele inkadering door Cathelijne Nuijsink, die dankzij haar frequente bezoeken aan dit land een uniek perspectief heeft op de materie.

 

5  Brinkman Van der Vlugt architecten. nai010

De Van Nellefabriek in Rotterdam laat geen enkele architect onbewogen. Maar de internationale stijl van het Rotterdamse architectenbureau Brinkman Van der Vlugt heeft nog veel meer moois voortgebracht. De monografie die Joris Molenaar overduidelijk met veel liefde op de wereld heeft gezet, is uitputtend en uniek.

Het is een raadsel waarom er nog nooit eerder een monografie over dit oeuvre is verschenen, want het is divers en leest als een roman. Vermeldenswaardig is, dat vrijwel elk project is voorzien van zowel oude als nieuwe foto’s.

 

6  Het ontwerpgesprek. Een filosofie van het ontwerpen. nai010

Dit boek is uitstekend geschikt voor architecten op zoek naar zingeving. Op een bepaalde manier is er een soort van ethiek voor de ontwerpdiscipline uit te destilleren, maar de voornaamste verdienste van het boek is, dat het de vrijblijvendheid waarmee architecten zich van jargon bedienen, onderuit haalt. Daarvoor in de plaats een citaat van de achterflap: “Deze publicatie plaatst de debatten over het maatschappelijke engagement van de ontwerpopdracht in een filosofisch verantwoord kader.” Een ambitieuze doelstelling, die dankzij de degelijke aanpak van Jacob Voorthuis goed uitpakt.

 

7  Hands on. W BOOKS

Dit boek geeft een overzicht van de actuele staat van Dutch Design. Om het geheel behapbaar te maken moest er scherp worden geselecteerd. Dat maakt het gemakkelijk om kritiek te leveren op de ontwerpers die zijn opgenomen in het boek: waarom zij wel en andere niet? Designjournalist Jeroen Junte ondervangt dit door de selectie in te delen in vijf raak gekozen thema’s: ‘initiators’, ‘craftsmen’, ‘sculptors’, ‘activists’ en ‘inventors’. Hiermee wordt direct overzichtelijk wat de Nederlandse ontwerpscene onderscheidt van de rest van de wereld. De publicatie is zowel een visitekaartje voor Dutch Design als een hart onder de riem voor Nederlandse ontwerpers.

 

8  Het duurzame ontwerp project. SUN

Duurzaamheid, elke architect heeft er zo zijn eigen ideeën over. Ondertussen zijn er weinig technologische belemmeringen om een energieproducerend afvalloos gebouw neer te zetten. En toch valt er nog een flinke slag te slaan, toont Alijd van Doorn aan met haar publicatie ‘Het duurzame ontwerp project’. Dit ligt vooral op het vlak van het proces, waarin kosten leidend zijn en niet wordt gekeken naar waarde, waar samenwerking noodzakelijk is om tot integrale oplossingen te komen en de taken van betrokken bouwpartijen veranderen.

Elk bureau dat haar visie op duurzaamheid wil professionaliseren, kan niet om deze publicatie heen.

 

9  Architect en aannemer. VanTILT

Merlijn Hurx promoveerde in 2010 aan de TU Delft op een onderzoek naar het ontstaan van het architectenvak in de Lage Landen. Hij besloot zijn promotieschrift uit te werken in een bijna vuistdikke publicatie die veel verder gaat dan architectuur alleen. Het is niet minder dan een geschiedenis van de bouw. Daardoor past het goed in het huidige tijdsbeeld, waarin architect en aannemer elkaar steeds beter weten te vinden en op zoek zijn naar nieuwe vormen van samenwerking.

Het boek staat bol van de anekdotes over middeleeuwse bouwprojecten (fraude, constructiefouten met desastreuze uitwerking). Bizar genoeg verschillen deze inhoudelijk vrij weinig van wat je ook in de hedendaagse bouwpraktijk kunt tegenkomen.

 

10  Nederland Stedenland. nai010

Het boek ‘Stedenbouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden van 1500 tot heden’, dat onder redactie van Ed Taverne in 1993 het levenslicht zag, heeft mijn begrip van de ontwikkeling van steden sterk beïnvloed. Het boek Nederland Stedenland, dat qua totstandkoming een lichte gelijkenis vertoond met mijn oude studieboek, schetst een complexer maar in het licht van de hedendaagse maatschappelijke en sociaal-politieke ontwikkelingen passender beeld van hoe steden zich ontwikkelen, en welke rol planning daarin wel of niet speelt.

Een standaardwerk dat de komende jaren haar stempel zal drukken op het onderzoeken aan de stad.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels