blog

Wederopbouw centraal bij AFFR

Architectuur

Tien jaar geleden bezocht ik voor de eerste (en tot nu enige) keer Cuba. Het toeristische deel beperkte zich tot een smalle kustzone met all-inclusive hotels en bestond verder uit enkele enclaves in het binnenland. Het Cuba buiten deze dollareconomie was vele malen interessanter. Bij toeval stuitte ik in een winkel op een vergeten, vergeelde architectuurgids uit de jaren zestig die een onmisbare hulp bleek te zijn bij het opsporen en bezoeken van de moderne architectuur uit die tijd.

Wederopbouw centraal bij AFFR

Een film die over een van de gebouwen uit die tijd gemaakt, ‘Unfinished Spaces’, was afgelopen weekeinde te zien op het Architectuur Filmfestival Rotterdam (AFFR). Het belang van dit festival kan niet genoeg worden benadrukt, zeker nu de architectonische infrastructuur in Nederland zo in het ongerede is geraakt.

Onvoltooid project

De film ‘Unfinished Spaces’ van Alysa Nahimas en Ben Murray vertelt het verhaal van een onvoltooid project. Na de revolutie van 1959, besloten Fidel Castro en Che Guevara in 1961 tot de oprichting van een nationale kunstopleiding die symbool moest staan voor de nieuwe wereld. Als architect werd Ricardo Porro aangesteld, die op zijn beurt de Italiaanse architecten Roberto Gottardi en Vittorio Garatti bij het ontwerp betrok. Vier jaar later werd de bouw van het complex gestaakt en raakte het in verval. Cuba kwam in de invloedssfeer van de toenmalige Sovjet Unie en richtte zich vanaf dat moment op standaardisatie en prefabricage.

De film gaat in op de dilemma’s die zo’n onvoltooid project stelt. Ga je het afbouwen op basis van het oorspronkelijke ontwerp, zoals de wens van de bestuurders is? Dat is lastig, want de geschiedenis laat zich immers niet terugdraaien. Of laat je nieuwe impulsen toe, zoals de nog altijd levende architecten wensen? Of zou je het moeten laten zoals het nu is en restaureer je het alleen terug, wat in de discussie na afloop van de vertoning werd gesuggereerd?

 new York _ Blog Wederopbouw HTI 

Kracht van het evenement

Grote gebeurtenissen hebben grote invloed op de mogelijkheden en beperkingen van de architectuur. Op een geheel andere manier komt dit tijdens het AFFR naar voren in de boeiende documentaire ’16 Acres’ van Richard Hankin uit 2012, die de geschiedenis van de wederopbouw van Ground Zero in New York laat zien. Aan het woord komen projectontwikkelaar Larry Silverstein die het WTC zes weken voor 9/11 aankocht, evenals de belangrijkste andere stakeholders, zoals gouverneur George Pataki, de voormalige directeur van de machtige Port Authority Chris Ward en burgemeester Michael Bloomberg.

Ze vormt daarmee een historische survey van het soms licht absurdistische trekken aannemende politieke theater waarin de herbouw van Ground Zero plaats vindt. Het leidt tot een onontwarbare kluwen van gebeurtenissen “aan de rand van niets” zoals een van de betrokkenen het noemt. De grootste vraag hierbij is steeds wie de meeste legitimiteit bezit om het besluitvormingsproces te sturen. Geen sinecure in een proces waarin minstens twintig instanties een stem in het kapittel hebben.

 Beichuan 

Wederopbouw

Een vergelijkbaar thema speelt een rol in de documentaire ‘Fallen city’ van Zhoo Qi, zij het op een totaal andere manier. In 2008 werd de Chinese bergstad Beichuan compleet verwoest door een aardbeving; 20.000 mensen lieten daarbij het leven. Fallen City zoemt in op het leven van drie van de overlevenden: mijnheer en mevrouw Peng die hun enige dochter verliezen en die er door dit verlies niet in slagen de draad van hun leven weer op te pakken; mevrouw Li die alleen nog haar verlamde moeder heeft om voor te zorgen; en de veertienjarige puber Hong die zijn vader verliest en op school in de problemen komt.

De bewoners worden heen en weer geslingerd door de wens terug te keren naar een wereld die is geweest en de belofte van een betere toekomst. 35 kilometer van het oude centrum verrijst de nieuwe stad Beichuan die bijna tien miljard yuan (1,2 miljard euro) kost en die de overlevenden een beter leven zou bieden. Alleen mevrouw Li is blij met de nieuwe stad. Ze heeft echter ook kritiek en komt vanwege haar handelwijze bij de toewijzing van woningen in de gevangenis terecht.

Reconstructie

Hoe zet je een beschaving na een oorlog of een natuurramp weer in elkaar? Opmerkelijk en ook begrijpelijk is de grote wens om terug te keren naar de wereld die is geweest, maar dit is niet mogelijk. Aan de andere kant is het gezien de grote verwarring die na een dramatische gebeurtenis bestaat opmerkelijk dat een beschaving zo snel de draad weer kan oppakken. Blijkbaar maakt de chaos die hoort bij een dergelijke gebeurtenis, veel creativiteit los.

Competition _ Blog Wederopbouw HTI 

Wat al deze films ook laten zien, is dat een reconstructie van het vak zelf nodig is. De architectuur die het vorige tijdperk tot bloei kwam werd op het festival gedocumenteerd in films als ‘The Competition’ en ‘Reaching for The Sky’. In de eerste film (regie Angel Borrego Cubero) wordt verslag gedaan van een ontwerpwedstrijd voor een museum in Andorra tussen Jean Nouvel, Frank Gehry, Dominique Perrault, Zaha Hadid en Norman Foster. Als deze documentaire iets duidelijk maakt, is het dat de economische basis onder dit soort architectuur steeds smaller begint te worden. Zo staan de lange nachten die op het bureau van Nouvel worden doorgewerkt niet in verhouding tot de geringe aandacht die het project bij de presentatie krijgt.

‘Reaching for The Sky’ van Bert Oosterveld en Peter Frankenest is een kwetsbare registratie van de belevenissen van de Nederlandse architect Mark Hemel die samen met zijn partner Barbara Kuit een weergaloos gebouw realiseert in Guangzhou. Als je zo’n toren realiseert zou je verwachten snel ander werk te krijgen in de regio. Dat blijkt lastiger te zijn dan verwacht. We zien de openhartige architect op bezoek bij zijn potentiële opdrachtgevers op een subtiele manier onderuit gaan.

Innovatie

Het model onder ‘The Competition’ en ‘Reaching for the Sky’ blijkt niet te werken. Je kunt niet anders dan concluderen dat dit de weg vrij maakt voor nieuwe ideeën. Vanuit een zelfde optimisme als in Cuba, China en de VS, vallen misschien ook in de architectuur nieuwe impulsen te verwachten. Innovatie komt overal voor, ook als de toekomstige opgave transformatie en hergebruik is.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels