blog

Rusland in de Nederlandse architectuur

Architectuur

Wat is de realiteit in het Russische bouwen vandaag de dag? En wat maakt het bouwen en werken in Rusland bijzonder, anders en specifiek? Vorige week dinsdag gingen Bart Goldhorn, Erick van Egeraat, Han van den Born (KCAP) en Paul de Vroom met elkaar in gesprek over de bijzonderheden van het Russische bouwen.

Rusland in de Nederlandse architectuur

 

 

 

De gelegenheid was een lezingen- en debatavond in het Nieuwe Instituut rondom het thema Rusland in de Nederlandse architectuur. Dit naar aanleiding van de tentoonstelling Architecture the Dutch way 1945-2000  in de Hermitage in St. Petersburg deze maand werd geopend. Erick van Egeraat, Han van den Born (KCAP) en Paul de Vroom hebben allen gebouwd in Rusland. In de loop van de avond werd duidelijk dat dit voor alle drie op een andere manier verloopt en dat ieder zijn eigen aanpak heeft. Daarnaast sprak Bart Goldhorn over Project Russia, een architectuurblad over en voor Rusland dat hij in 1995 oprichtte en waar hij nog steeds actief is als redacteur.

De eerste spreker van de avond was Ellen Smit, conservator bij het Nieuwe Instituut en samen met Bart Goldhorn betrokken bij de tentoonstelling in de Hermitage. Een mooie kans voor het Nieuwe Instituut om een breed Russisch publiek aan te spreken maar ook een uitdaging. Opmerkelijk is de censuur waarmee ze te maken kreeg. De protesten tegen stadsvernieuwing op de Nieuwmarkt in Amsterdam zijn niet terug te vinden in de expositie omdat dit een voorbeeld is van een geslaagd burgerlijk verzet tegen de overheid. Toch is het maken van een tentoonstelling in Rusland op veel vlakken hetzelfde als in de rest van Europa. De bevolking is hoog opgeleid, geïnteresseerd in kunst en cultuur en men is bekend met Nederland en de Nederlandse cultuur.

Constructivisme

Andersom zijn wij Nederlanders ook altijd geïnteresseerd geweest in Rusland. Opmerkelijk is het dat alle aanwezige architecten gefascineerd lijken te zijn door Rusland en de constructivistische architectuur van de vroege Sovjetunie. Socialistische motieven zoals gelijke grootte van kamers en woningtypologieën ontworpen op gezinssamenstelling zijn nog steeds van belang.

Erick van Egeraat merkte op dat in de tijd van de oprichting van Mecanoo het constructivisme een belangrijk studieobject was omdat ze op die manier de vraag of iets mooi of lelijk was konden ontwijken en meer over het idee en het grote geheel konden discussiëren.

Iwan Rusland in de Nederlandse architectuur

Het voorstel van Leonidov Magnitogorsk 

Bart Goldhorn liet met een aantal voorbeelden zien dat deze architectuur ook invloed had op de Nederlandse architecten door de jaren heen. Vergelijk Koolhaas’ afstudeerproject met Ivan Leonidovs plan voor Magnitogorsk. Mecanoo gebruikte de ideeën die Moisei Ginzburg over woningtypologieën in het Kruisplein in Rotterdam. En het volgens Goldhorn heeft Ben van Berkel zich duidelijk laten inspireren door Yakov Chernikov.

Belangrijke groeimarkt

De architectonische band tussen Rusland en Nederland gaat verder dan deze voorbeelden. Na de val van de muur bleken enkele Nederlandse architecten zeer succesvol in Rusland. Erick van Egeraat bouwde van hen het meest. KCAP ontwikkelde een spraakmakende stedebouwkundige visie voor de stad Perm en bouwde een aantal projecten in Rusland. Paul de Vroom gaat op kleinere schaal te werk en heeft meerdere uitgevoerde projecten in Rusland.

Perm KCAP De stedebouwkundige visie van KCAP voor Perm

Naast de aanwezige architecten zijn de bekende namen in de Nederlandse architectuur zoals OMA, UN Studio, MVRDV en Neutelings Riedijk actief in Rusland. Waarom is Rusland zo’n belangrijke markt voor (Nederlandse) architecten? Bart Goldhorn legt uit dat het land gretig, rijk, slim, stedelijk, koud en ouderwets is.

De gretigheid is een honger naar vooruitgang die ontstond na het vallen van de USSR. Daarnaast is er een groeiende groep van rijke hoogopgeleide mensen die geld uit willen geven. De behoefte aan goede gebouwen wordt versterkt door de strenge winters. In tegenstelling tot andere groeimarkten is de bouw geen amateuristische aangelegenheid omdat de winter dat absoluut niet toelaat.

Verschillende bouwculturen

Dit alles wil niet zeggen dat het gemakkelijk is om voet aan de grond te krijgen. Volgens van Egeraat vertrekken nu, net als in de jaren twintig, veel westerse architecten richting Rusland om brood te zoeken en vervolgens gedesillusioneerd terug te komen. Ook uit de verhalen van Paul de Vroom blijkt dat de realiteit weerbarstig en vooral onvoorspelbaar is. Typisch Russisch? Volgens van Egeraat niet, dit komt in alle groeiende economieën voor omdat men minder ervaring heeft en veel meer kansen grijpt.

 VTB Arena door Erick van Egeraat

De VTB Arena van Erick van Egeraat

Hoe gaat men om met de ingewikkelde en soms tegenstrijdige bouwvoorschriften? Paul de Vroom lijkt hier het meeste last van te hebben omdat hij niet kan rekenen op de steun van een groot bureau. KCAP heeft Russisch sprekende architecten in dienst om de regels uit te pluizen en Erick van Egeraat heeft een apart bureau in Moskou. Op die manier zijn regels ‘geen excuus’ om jezelf tegen te laten houden iets te ontwerpen voegt hij toe.

Dynamische markt

Door de snelle economische groei heeft de bouwsector in Rusland last van groeistuipen. De aanwezige architecten kregen vaak met situaties te maken waar de opdrachtgever nog weinig ervaring en professionaliteit heeft. Ook is er op de bouw in vergelijking met in Nederland weinig management. Van Egeraat spreekt over een echte do-it-yourself mentaliteit. Het liefst lost men alle problemen zelf op met Russische werklieden en Russische producten.

Een voordeel van deze situatie is dat er veel durf is in de Russische bouwpraktijk. Van Egeraat: ‘Men doet liever iets dan niets, men wil wat.’ Volgens hem is de Nederlandse praktijk gezapig geworden en durft niemand meer risico’s te nemen. Han van den Born kan dit beamen. ‘We zijn in Nederland de laatste tien jaar bang geworden. Het is prettig om met opdrachtgevers te werken die risico’s durven te nemen. Daar kunnen we in Nederland nog wat van leren.’

Er zijn dus genoeg kansen te halen in Rusland. Ondanks de problemen die architecten tegenkomen heeft het land een grote aantrekkingskracht. Voor velen om de geschiedenis, de culturele schatten en de constructivistische architectuur. Voor anderen lijkt ook het nieuwe oliegeld een rol te spelen.

Toch is het bouwen in Rusland niet slechts een strijd. De ervaringen van Paul de Vroom, Erick van Egeraat en Han van den Born leren ons dat men in Rusland heel professioneel te werk gaat. Men is er gretig en durft risico te nemen. En men is veel flexibeler. Mogelijk komt de Russische architectuur hierdoor weer op het allerhoogste niveau terecht. Net zoals in de tijd van het constructivisme waar nog steeds veel naar wordt gekeken.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels