blog

Wat de nieuwe Architectuurnota niet zegt

Architectuur

De Actieagenda architectuur en ruimtelijk ontwerp 2013-2016, genaamd ‘Werken aan ontwerpkracht’ is de lang verwachte opvolger van de visie architectuur en ruimtelijk ontwerp 2009-2012, ‘Een cultuur van ontwerpen’. In de Actieagenda zijn de initiatieven en de instrumenten opgesomd waarmee het rijk de positie van het ontwerp en de ontwerpers wil versterken. Opmerkelijk aan deze agenda is wat ze níet zegt.

Wat de nieuwe Architectuurnota niet zegt

“Architectuur en ruimtelijk ontwerp zijn van belang voor een goed systeem van ruimtelijke ordening en voor een (inter)nationaal aansprekend cultuuraanbod. Het zijn toegepaste disciplines die voor complexe fysieke opgaven een creatieve bijdrage kunnen leveren bij het ontwikkelen van functionele, aantrekkelijke, innovatieve en betaalbare oplossingen.”

Deze fraaie volzin valt (enige malen zelfs) te lezen in de actieagenda architectuur en ruimtelijk ontwerp 2013 2016 die onder de titel: Werken aan ontwerpkracht onlangs door de minister van infrastructuur en milieu Melanie Schultz van Haegen en de staatssecretaris van onderwijs, cultuur en wetenschap Halbe Zijlstra, is aangeboden aan de Tweede Kamer.

Over wat in de nota staat, later meer in een volgende blog. Wat me bij eerste lezing echter vooral opviel, is wat er níet in staat.

Positionering

Het woord architectuur valt de nodige keren, vaak in relatie met woorden als beleid, instituut en fonds. Het succes van 20 jaar architectuurbeleid wordt breed gevierd. Waar de nota zich niet aan waagt, is een inschatting te maken van de hedendaagse architectuur. Zoals bekend heeft deze de laatste vier jaar nogal wat te verduren gehad. De nota heeft het hier niet over. Ze lijkt net te doen alsof haar neus bloedt. Moet de architect zich blijven profileren als een culturele ondernemer, zoals het architectuurbeleid tot nu to wilde? Of moet de branche zich veel meer positioneren als onderdeel van de bouw?

Afschaffing stedebouw

De Actieagenda stelt dat het rijk zich specifiek wil inspannen voor een “excellente en effectieve bijdrage van architectuur en ruimtelijk ontwerp aan de ruimtelijke en culturele ontwikkeling en de versterking van onze internationale economische positie.” De lopende praktijk is echter anders. Wie bijvoorbeeld in het Oost-Brabantse Boekel een huis bouwt, hoeft dat plan niet meer voor te leggen aan welstand. “Die bestaat niet. Je mag bouwen wat je wilt,” citeert NRC-Handelsblad de Boekelse wethouder Ted van de Lee.

Schultz is “blij met wat ze ziet”. In haar ijver het woud aan regels in de ruimtelijke ordening te kappen, dat zou leiden tot “ vertraging en kosten” , moet volgens Minister Schultz ook welstand eraan geloven. De laatste bemoeienis van architectuur met stedebouw wordt zo helemaal afgebouwd.

Opdrachtgeverschap

In sociale media circuleren soortgelijke berichten. Ard Buijsen twitterde: “Hoe kan de overheid excellent opdrachtgever zijn als ze zelf geen architecten meer in wil huren?” Kees van der Hoeven reageerde met: “De overheid maakt een architectuurnota over excellent opdrachtgeverschap, maar laat de architecten van ministeriegebouwen in de kou staan.”

Ruimtelijke depressie

De kracht van architectuur is dat ze het mogelijk maakt de wereld om ons heen te begrijpen. Ze kan de relevante ruimte door haar verbeeldingskracht oprekken. De veelgeroemde Nederlandse architectuur van de laatste twintig jaar kon dat als geen ander. Het heeft er veel van weg dat de agenda deze kwaliteit niet wil aanspreken. De actieagenda leest en presenteert architectuur op puur instrumentele wijze, ze zal de gemiddelde Nederlander niet van zijn ruimtelijke depressie verlossen.

Radicalisme

Wat ik echter nog het meest mis in de actieagenda, is een doelstelling, een ambitie of de formulering van een megaproject. Alsof men zich zo klein mogelijk probeert te maken. De nota propageert kleine stappen “om de grote opgaven op het gebied van klimaat en energie, veiligheid en gezondheid, leefbaarheid en welvaart aan te gaan.”

Maar werkt dat in een tijd van stagnatie? Is niet eerder radicalisme nodig om de kwantumstap te maken die nu nodig is? Te vergelijken met de manier waarop Johnny Rotten, de zanger van de Sex Pistols, tijdens de vorige grote crisis met stevige uitspraken en onweerstaanbare rock songs probeerde zijn weg te zoeken naar een onmogelijke toekomst?

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels