blog

Tijdelijkheid, leefbaarheid en co-creatie

Architectuur

Architect Helena Casanova introduceerde de strategie ‘Public Space Acupuncture’, kleinschalige ingrepen die de kwaliteit verbeteren van de publieke ruimte. Bijvoorbeeld tijdelijk gebruik van lege plekken of gebouwen, strategisch toevoegen van groen, creëren van zit- of speelelementen, of (semi)publiek groen herinrichten. Het thema is, mede door de economische crisis, actueler dan ooit, maar kent in Eindhoven al een rijke traditie…

Tijdelijkheid, leefbaarheid en co-creatie

In de expositie GroundAbout in het MU verkenden kunstenaar Frank Bruggeman en landschapsarchitect Ernst van der Hoeven het spanningsveld tussen gecultiveerde en spontane natuur in Eindhoven. In aanvulling op de tentoonstelling creëerden Bruggeman en Van der Hoeven zelf ook een stukje natuur: de ‘Dahlia Drive’. Tijdens de eerste editie van het kunst- en cultuurfestival Flux-S ‘annexeerden’ ze een stukje braakliggend Strijp-S door er 4.000 Dahlia’s te planten. Het was een eerste voorbeeld van Public Space Acupuncture in Eindhoven.

Uitvergroot tuinhek

Een ander opmerkelijk project realiseerde Vincent Wittenberg in Woensel-West. In het voorjaar van 2009 zijn hier honderd vooroorlogse woningen gesloopt. De lege ruimte is aanvankelijk omsloten door een traditioneel stalen hekwerk. Op zoek naar mogelijkheden om het terrein meer te integreren in de wijk, raakte Wittenberg geïnspireerd door de bonte verzameling tuinhekjes die hij in de buurt aantrof. Hij stelde voor het stalen hekwerk te vervangen door een uitvergroot tuinhek (zie foto boven) met twee poorten. Ook enkele bomen bleven op zijn verzoek gespaard. Door de ingreep werd de anonieme plek opeens bekend terrein.

Audio-visuele verbeelding

Het Luciferterrein is een ander braakliggend terrein in Eindhoven. Het gebied met flinke afmetingen ligt ingeklemd tussen de Kleine en de Grote Berg. Social Urban Space, een initiatief van diederendirrix architecten en ZOO producties realiseerde er een tijdelijke installatie. Deze bestond uit planken die de contouren van de gebouwen van weleer weergaven. Op een wand is een compilatie van films vertoond die productieprocessen uit het Eindhoven van de 19e en 20e eeuw lieten zien.

En, uit zes boxen op het terrein klonken industriële geluiden die ook al verwezen naar die gewezen fabriekscomplexen. Het project wilde de veranderende rol van de stedelijke ruimte ter discussie stellen. De stedelijke ruimte is niet meer eenduidig te verklaren als ontmoetingsplek of verkeersruimte, verblijfs- of transitruimte. De grenzen tussen binnen en buiten, tijdelijkheid en permanentie vervagen. Daarmee verandert ook de sociale interactie in de stedelijke ruimte.

Plekken

Hoe kan die sociale interactie in de ‘betonnen jungle’ van Strijp-S worden vormgeven? Hoe krijg je letterlijk meer leven in de brouwerij op een desolaat terrein, waar hoge monumentale gebouwen het beeld overheersen en een schoorsteen solitair in het open industriële landschap staat? Voor de inrichting van de openbare ruimte van Strijp-S ligt er een definitief plan van West 8. Dat wordt in fasen opgeleverd.

Maar er is tijd en ruimte voor uiteenlopende andere initiatieven. Dat heeft onder meer geresulteerd in de ‘plekken’ die de ontwerpbureaus Lady Penelope (zie foto boven) en Baas Kleinbloesem na een pitch hebben ingericht. Daarnaast is er bijvoorbeeld ruimte gegeven aan het thema ‘community garden’ dat resulteerde in het project Wild-S van MU en het Rotterdamse Observatorium.

Kantoortuin Baas Kleinbloesem

Recreatieve vrijplaats

Wild-S kreeg een vervolg als Wild-C. MU, KOP Breda, Kunstpodium T Tilburg, CBK ’s-Hertogenbosch, Landkunst (BKKC) en Sectie C (Smalle Haven) transformeerden de parkeerplaats van de creatieve broedplaats Sectie C tot een recreatieve vrijplaats. Hier kunnen nog tot en met de Dutch Design Week jong en oud, Eindhovenaar en toerist, cultuur- en natuurliefhebber ontdekken, ontspannen en elkaar ontmoeten. Elf Brabantse talenten maken speciaal voor deze nieuwe ‘buitenplaats’ werk.

Het thema ‘community garden’ is komen overwaaien uit de Verenigde Staten en is uiterst actueel in Eindhoven. In steden als Detroit en New York begonnen locale gemeenschappen tuinen aan te leggen op braakliggende stukken grond. In juli kreeg de discussie over ‘community gardens’ in Eindhoven een impuls vanuit de politiek. Dré Rennenberg van het Ouderen Appèl Eindhoven brak een lans om braakliggende terreinen in Eindhoven om te ploegen en in te richten als ‘sociale moestuin’. De verbouwde groenten zouden beschikbaar moeten komen voor de Eindhovense voedselbank.

NatuurSUPER

Maar het idee om in Eindhoven braakliggende terreinen in te zetten voor stadslandbouw is niet nieuw in Eindhoven. In 2010 begon Marije van der Park met enkele enthousiaste buurtbewoners in Eindhoven NatuurSUPER. Eerst op het terrein van la Citta Mobile, een voormalige garagecomplex aan de Vestdijk, later op een stukje wildernis aan de Tongelresestraat.

Inmiddels werkt NatuurSUPER aan drie tuinen: Boschveld in Den Bosch; Nobelveldje in Wageningen en de Doorntuin in Eindhoven, die inmiddels is opgeleverd. Uiteindelijk is landelijke spreiding het doel. De kracht van NatuurSUPER is onder meer dat het mensen bindt die bij elkaar in de buurt wonen. Het zorgt voor sociale cohesie en betrokken eigenaarschap.

Spontane initiatieven

Dit eigenaarschap is ook een van de sleutelaspecten die het Woonbedrijf inzet bij het transformeren van wijken en buurten. In 2010 organiseerde de woningcorporatie de ’24 uur van … Eckart en Vaartbroek’, een bijeenkomst waar vijftien professionals zich bogen over de uitdagingen voor deze naoorlogse wijken. De belangrijkste aanbevelingen waren: ruimte geven aan organische groei, dus spontane initiatieven; aansluiten bij de bestaande energie in de wijk en de inzet van expertise om de ideeën ook mogelijk te maken.

Wild S.

Voor Vaartbroek en Eckart is door 12N stedenbouw een aanpak voorgesteld om deze betrokkenheid stap voor stap te ontwikkelen. De eerste stap is gezet rondom 120 duplexwoningen aan de oostkant van het Amandelpark: De Sonseweg. Er is hier gekozen om deze goedkope woningen niet te slopen, maar juist de unieke kwaliteit te versterken. Mildred Monpellier ging bijvoorbeeld persoonlijk het gesprek aan met de bewoners over hun woonwensen en sprak onder meer over de invulling van de publieke ruimte tussen de bebouwing. Op basis van deze gesprekken ontwierp Wessel Dragt vier scenario’s voor invulling van deze zones, die op hun beurt weer intensief met de bewoners zijn besproken en waarbij ze actief hebben mee ontworpen door in een grote maquette bomen en andere objecten ‘te plaatsen’.

Co-creatie

Waar waar bij de eerste public space acupuncture projecten in Eindhoven nog het accent lag op het tijdelijk en kunstzinnig transformeren van een plek verschuift momenteel de opgave. Ontwerpers worden meer uitgedaagd na te denken over de strategieën waarmee plekken kunnen worden ‘ontwikkeld’. Het gaat daarbij onder meer over participatie en co-creatie, en het zoeken, mobiliseren en inzetten van bestaande kennis. Het thema public space acupuncture wil het denken hierover prikkelen.

Tot en met 9 september verzamelde Architectuurcentrum Eindhoven alle ideeën, plannen en ontwerpen die een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de publieke ruimte van Eindhoven. Bekijk de website voor meer informatie.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels