blog

Torentje, torentje bussekruit

Architectuur

Het is een populair Freudiaans idee dat wolkenkrabbers piemels zijn. Of beter gezegd, architectonische fallussen die de impotentie van hun makers moeten compenseren. Zelf ben ik niet helemaal overtuigd van deze lezing. Al was het maar omdat op basis van dit soort quasi-psychologie vrijwel alles – van bananenboot tot schuiftrombone – herleid kan worden tot penisnijd en andere seksuele connotaties.

Torentje, torentje bussekruit

Belangrijker tegenargument is echter dat liefhebbers van wolkenkrabbers meestal ook liefhebbers van skylines zijn. Het lijkt bij de hoogbouwfanaat, met andere woorden, meer te gaan om de adoratie voor een woud van torens dan voor een enkele geïsoleerde spriet.

Natuurlijk is er wel sprake van enige competitiezin. Wie de langste en de mooiste heeft te midden van al die toeters. Wereldsteden beconcurreren elkaar tot op de dag van vandaag om het hoogste gebouw. Al is die wedstrijd sinds de bouw van de Burj Khalifa met zijn Babylonische proporties wel verworden tot een achterhoedegevecht.

Ook binnen steden wordt er volop gesnoefd. Zo zijn er allerhande aardige anekdotes bekend over het vooroorlogse New York waar de bouwers van onder meer de Bank of Manhattan en het Empire State Building elkaar het leven zuur maakten door zo lang mogelijk de uiteindelijke hoogte van hun toren stil te houden. Of de spits van het Chrysler Building die tijdens de bouw in het diepste geheim werd voorbereid in de liftschacht, om uiteindelijk als konijn uit de hoge hoed te kunnen worden getoverd.

Shard

De onlangs opgeleverde ‘Shard’ (310m) in Londen kan nog net meedoen in de mondiale top 50

Galerijflat

Het internet biedt een weelde aan informatie over torenflats. Bijzonder amusant zijn de hoogbouwfora waar veelal jonge mannen elkaar informeren over ontwikkelingen in hun stad. Ook hier zien we weer de nodige competitie. Vooral jongens uit provinciesteden zijn erg fanatiek. Ze proberen elkaar de loef af te steken met spectaculaire bouwplannen die ze veelal uit de krant hebben vernomen of showen zelfgemaakte foto’s van de ‘skyline’ van hun gemeente.

Dat die skyline overwegend uit kerktorens, schoorstenen en een enkele galerijflat bestaat lijkt niet zoveel ter zake te doen. Wie door zijn oogharen kijkt en zich concentreert op de een á twee kantoren of woontorens die er al wel staan, gaat vanzelf geloven in de metropolitane potentie van deze stad.
Althans dat is de bedoeling.

Tilburg

De skyline van Tilburg

Drive-in-woning

Ook buiten de muren van jongenskamers hebben hoge gebouwen een onverminderd grote aantrekkingskracht. Nederland mag zich zelfs verheugen in een heuse hoogbouwstichting. Hoewel ik er vast van overtuigd ben dat deze organisatie zichzelf allerlei volkomen legitieme en zinnige doelen heeft gesteld met betrekking tot innovatie en kennisuitwisseling, doet het bestaan van een dergelijke club onwillekeurig toch vooral denken aan een soort Stichting Das en Boom voor de Zuidas.

Welk ander gebouwtype geniet in Nederland zo’n uitgesproken aandacht? Molens, stolpboerderijen en kerken allicht – maar die worden dan ook echt met uitsterven bedreigd – woonboten misschien, of pakhuizen. Maar wat te denken van een stichting ter bevordering van de bungalow, de drive-in-woning, of de tweekapper?

Belle van Zuylen

 De Belle van Zuylen (262m, niet-gerealiseerd) had ooit het hoogste gebouw van Nederland moeten worden in de Utrechtse nieuwbouwwijk Leidsche Rijn

Staafgrafiek

Nu is het een beetje flauw om je vrolijk te maken over dit soort liefhebberijen. Ook zelf ben ik bepaald niet ongevoelig voor de grootstedelijke flair van een stadspanorama. Sterker, ik heb mijn huidige woning zelfs voor een belangrijk deel uitgekozen vanwege zijn uitzicht op de ‘skyline’ van de Domstad.

Vraag is wel wat er nu precies zo spannend is aan torenlandschappen. Het is wel gesuggereerd dat de skyline een soort staafgrafiek is van grondwaarde. Hoe duurder de grond, hoe noodzakelijker het bouwen in hoge dichtheden.

Die redenering geeft echter maar een gedeeltelijke verklaring. In de eerste plaats omdat hoogbouw dermate kostbaar is dat de meerwaarde ervan lang niet altijd opweegt tegen de hogere grondprijs. Maar belangrijker omdat wolkenkrabbers niet primair gebouwd worden uit efficiencyoverwegingen. Ook tijdens de economische crisis en in steden waar de grondprijs bescheiden is worden nog altijd torenflats gebouwd. Het lijkt dan ook eerder de hoogbouw die de waarde van de grond veroorzaakt dan andersom.

Chemelot

Wie in het donker over de A2 rijdt wordt ter hoogte van Geleen getrakteerd op een feeëriek schouwspel

Naftakrakers

Een andere uitleg zou kunnen zijn dat wolkenkrabbers, zoals Koolhaas suggereert, een uitdrukking vormen van congestie. Ze zijn de fysieke representatie van opeengepakte stedelijkheid. Misschien dat daarom ook de nachtelijke variant van de skyline het meest aanspreekt. In de metropool is alles gelijktijdig vertegenwoordigd. Dynamiek, diversiteit, nabijheid. En dat alles 24 uur per dag.

Op dat laatste aspect wil ik in mijn volgende column nader ingaan. Voor nu volsta ik met de conclusie dat in weerwil van al het hoogbouwenthousiasme binnen Nederland naast Rotterdam alleen het Limburgse Geleen over een werkelijk spectaculaire skyline lijkt te beschikken. Zij het vooral vanwege de nachtelijke aanblik van de dampende naftakrakers van DSM-complex Chemelot langs de A2.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels