blog

Alternatieve architectuur

Architectuur

Als modern ecologisch architectenbureau wordt ORGArchitect dagelijks geconfronteerd met de term ‘alternatieve bouwwijze’. Dan flitst er direct een kleihut met een grasdak en rond het vuur zittende hippies aan mijn ogen voorbij. Gelukkig is alternatief bouwen meer dan dat. Ik weet niet of er een term bestaat als ‘modern alternatief,’ maar dat zou zeker moeten.

Alternatieve architectuur

Opmerkelijk genoeg wordt met ‘alternatief’ altijd een duurzame bouwwijze bedoeld. Alternatief betekent echter ook ‘afwijkend van gebruikelijk, maar daaraan gelijkwaardig, of beter’. Men ziet duurzaam dus gelukkig nog steeds als iets beters.

Een fraaie alternatieve architectuur is die van papier en karton. De bekendste karton architect is ongetwijfeld Shigeru Ban. De Japanse architect is ermee bekend geworden na de aardbeving in Kobe van 1994, toen hij zijn dakloos geworden landgenoten voorzag van kartonnen onderkomens. Ook zijn paviljoen voor de EXPO 200 in Hannover is bekend:

 

Zijn brug bij Remoulin is volledig gemaakt van kartonnen buizen:

 

Karton, dat bestaat uit vele dunne laagjes papier, is goedkoop, isolerend en gezien de hergroeibare grondstof hout, milieuvriendelijk. Opgerold is karton nog vele malen sterker en ook in Nederland staan verschillende gebouwen met een kartonnen constructie. Het clubgebouw van de tennis- en hockeyvereniging Ring Passin Delft is voorzien van een kartonnen ruimtevakwerk van Octatube:

  Een andere noemenswaardige alternatieve bouwwijze, of beter gezegd constructiewijze is die van het tamboerijngewelf, of de Catalaanse boog. Door het toepassen van dunne lagen tegels kunnen hele ranke, maar oersterke bogen gebouwd worden. Ontwikkeld in de 14de eeuw, is deze constructie geperfectioneerd door de Catalaanse architecten, met Gaudi voorop.

 

Een Romeins gewelf bestaat uit dikke wigvormige stenen die door de zwaartekracht tegen elkaar worden geduwd. Een Catalaanse boog haalt zijn kracht uit dunne lagen tegels die elkaar overlappen en worden verlijmd met mortel. De Catalaanse boog kan, ondanks zijn geringe dikte, veel meer dragen dan een Romeins gewelf. Een relatief goedkope en duurzame wijze van bouwen, dus. En ook nog heel fraai!

Staal en beton hebben dit bouwprincipe rond de jaren ’60 uit de bouwwereld geconcurreerd. De Engelse architect Richard Hawkes heeft de Catalaanse boog nieuw leven ingeblazen met zijn woonhuis in Kent. Fraai is hoe dun de boog geconstrueerd kan worden.

Om de hippies in mijn intro tegemoet te komen nog deze laatste alternatieve wijze van bouwen: hennep, een fraai biobased product.

Onlangs sprak een boer uit het noorden van het land die hennepteler is (hennep met een laag-THC gehalte, voor de helderheid). Hij kan drie keer per jaar oogsten (alleen bamboe groeit sneller). Spuiten tegen onkruid hoeft niet, het is zelf immers een snelgroeiend onkruid en bovendien is het een erg sterk gewas. Het meeste verkoopt hij aan Duitsland voor dashboarden van auto’s, maar er vindt een opmars plaats in de bouwwereld, vertelde hij. En al het gedoe over ondergrondse opslag van CO2 was complete onzin. Hennep is immers gewoon ‘bovengrondse CO2 opslag’!

In Noord Nederland is er nu een project waarbij het gebruik van hennep in de bouw gestimuleerd wordt: Hennep-to-house.

 

 

Op het bouwkavel is hennepzaad ingezaaid dat, tegen de tijd van de bouw, geoogst kan worden en als isolatiedekens toegepast gaan worden in het huis. In theorie levert een hectare hennep na drie a vier maanden voldoende materiaal op, om een huis te bouwen (zeggen ze…). Naast isolatie kan hennep ook worden toegepast als steen: Hempcrete, gemaakt van hennephout, leem en kalk.

 

Klein minpuntje voor hennep: in veel landen is het verboden om hennep in welke vorm dan ook te telen. Dat heeft ook invloed op de marketing. Een bedrijf in duurzame isolatie vertelde me onlangs dat hun machines zonder enige verandering ook hennepvezels kunnen verwerken. Dat doen ze echter niet, puur vanwege het feit dat dat imagoschade op zou kunnen leveren.

  Voor de gangbare bouw heeft het laatste product echter toch de grootste potentie, schat ik. Het is eenvoudig verkrijgbaar, eenvoudig te bewerken, prijsconcurrerend, flexibel en wij architecten hebben nog steeds onze ontwerpvrijheid. De kracht ligt erin dat bestaande materialen relatief eenvoudig vervangen kunnen worden door een goed ‘alternatief’. Je kunt bouwen zoals je altijd al gebouwd hebt. Karton en papier zal men in het natte Nederland toch altijd wel een beetje bang voor blijven en hoe fraai ook, de Catalaans boog is erg vormbepalend.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels