blog

Over je grenzen

Architectuur

Afgelopen maand ontmoette ik twee buitenlandse ontwerpers die veel indruk op me maakten. Ze verschillen als dag en nacht van elkaar: waar de een zijn vak uitoefent op een zo basic en praktisch mogelijke manier, is de ander aan het filosoferen over de eigenschappen ervan. Maar beiden verruimen je blikveld en zetten je aan tot actie: architect Cameron Sinclair uit Londen en meubelontwerper Jerszy Seymour uit Berlijn.

Over je grenzen

‘Chief eternal optimist’ Cameron Sinclair (1973) is mede-oprichter van Architecture for Humanity, een liefdadigheidsorganisatie die architecturale oplossingen zoekt bij humanitaire rampen en professionele ontwerpdiensten op pro-bono-basis aanbiedt aan gemeenschappen in nood.
De laatste tien jaar werkten Sinclair en zijn mensen in 26 landen aan scholen, ziekenhuizen, betaalbare huizen en andere wederopbouwwerkzaamheden. Zo kwam AfH in actie na de tsunami in Zuid-Oost Azië van 2004, de orkaan Katrina in het zuiden van de VS en na de aardbeving in Pakistan in 2005. Sinclair zet zich ook in voor een ‘open source’-netwerk waarmee architecten, overheden en niet-gouvernementele organisaties ontwerpplannen kunnen delen en toepassen.

Vrije geest

Jerszy Seymour (1968) is een in Berlijn woonachtige vrije geest die termen als ontwerper, kunstenaar of architect als een belemmering ziet en altijd voor het meest uitdagende alternatief gaat. Hij combineert in zijn cartooneske maar technisch innovatieve ontwerpen onconventionele humor met uitbundige materiaalexperimenten. Deze ontstaan uit theoretische en filosofische vragen, waarvoor hij eerst uitgebreide schema’s op papier zet. Toch plooit hij zich af en toe naar de wensen van grote fabrikanten, die zich dan wel superflexibel moeten opstellen. Magis produceert zijn Easy Chair en Flux Chair, Moulinex zijn haardrogers en NgispeN zijn Amateur Masters Chair. Seymour is dit jaar door Jurgen Bey gevraagd het Sandberg Instituut te versterken, waar hij hoofd is van het zogenoemde ‘The Dirty Art Department‘.


Beeld uit de Design Workshop van Jerszy Seymour met Workshop Chair op de achtergrond.

Crisis?

Zowel bouwer Sinclair als denker Seymour zetten aannames, conventies en gewoontes binnen hun vakgebied op hun kop. Een welkom geluid in deze tijden van crisis. Op veel congressen, debatavonden en bijeenkomsten over het ontwerpvak die ik de laatste maanden bijwoonde, klagen grote groepen vakgenoten over hun verzwakte posities in het steeds ingewikkelder wordende ontwikkel- en maakproces. Misschien terecht, want de economische crisis hakt er goed in. Aan de andere kant blijft het maar een kleine groep ontwerpers die de bakens echt durft te verzetten en van de crisis in het vakgebied gebruik maken om de blik te verbreden.

Slachtofferrol

Veel architecten kruipen in de veilige slachtofferrol en denken niet na over een weerwoord tegen de kritiek op het métier, of hoe ze het publiek kunnen overtuigen van hun toegevoegde waarde. Ze weigeren mee te denken over nieuwe rollen of verdienmodellen en blijven zich halsstarrig afzetten tegen actuele ontwikkelingen die de wereld inmiddels aanzienlijk hebben veranderd: van social media en digitaal netwerken tot de toenemende mondigheid en zelfstandigheid van gebruikers.

Zoek nieuwe markten

Sinclair van Architecture for Humanity wachtte niet af tot mannen-in-pak hem een opdracht gaven. Hij studeerde af op daklozenhuisvesting en steelt nu de show op TEDx-bijeenkomsten en evenementen als What Design Can Do. Op deze tweedaagse conferentie, waar de creatieve kracht van ontwerpers wordt ingezet voor oplossingen van maatschappelijke problemen, pakte Sinclair de zaal in met oneliners als ‘design like you give a damn’, ‘if architects were doctors, starchitects would be plastic surgeons’ en ‘if you don’t build, you’re not an architect’.


Speelplaats van de Aids Orphans-school die Architecture for Humanity ontwierp in Oeganda.  

Tijd verdoen

Architectuur is een politieke daad, vindt de Brit: ‘Bouw je in Dubai of in de Gazastrook’? Naast de gemakkelijke slogans, spoort Sinclair zijn vakgenoten ook aan tot het regelen van de financiën en tot het vormgeven van het ontwikkel- en bouwproces, ‘omdat je anders niets gedaan krijgt’. Dat is in rampgebieden en ongeorganiseerde maatschappijen een noodzaak, maar hier in Nederland intussen ook. Het publiek schuifelde onrustig op de stoel na Sinclairs uitspraak dat jonge architecten in het westen hun tijd verdoen door generieke ontwerpen te maken voor lage lonen, terwijl er onder de evenaar drie biljoen potentiële opdrachtgevers op hen wachten.

Schop onder de kont

Een voordracht van dik hout zaagt men planken, maar wel een goeie schop onder de kont. Je verliet de zaal met de gedachte: wat is eigenlijk architectuur? Wat is het doel? Welke gebruikers zitten op mij te wachten? Doe ik nog wel wat ik leuk vind? Maak ik nog dingen waar ik honderd procent achter sta? Voor mij was het antwoord ja, maar op de borrel na afloop werd Sinclair omstuwd door mensen. Zijn oproep om bij AfH te komen werken (‘ik betaal meer dan Koolhaas’) was misschien niet aan dovemansoren gericht.


Cameron Sinclair pakte de zaal in op de tweedaagse conferentie What Design Can Do afgelopen mei. 

Scheppen van autonomie

Seymour, die op uitnodiging van NgispeN een lezing gaf in het Amsterdamse Dialogues House, weigert eveneens afhankelijk te zijn van opdrachtgevers. Zijn Design Workshop is het kloppende hart van zijn bestaan, waar hij aan de slag gaat met filosofische vragen en theoretische stellingen. Zoals: wat is design? Kunnen amateurs ook producten maken? Wat is essentieel voor de mens? Kun je als mens autonoom leven? Kun je zelf plastic maken zonder aardolie?

Uit het autonomie-vraagstuk ontstond het materiaal dat inmiddels zijn handelsmerk is geworden: ‘polycaprolactone wax’. Mislukte experimenten in het vervaardigen van kunststof uit aardappels en talloze installaties met polyurethaanschuim leidden tot de ontdekking van deze biologisch afbreekbare was, die met een lage smelttemperatuur goed kan worden verwerkt en na uitharden superstevig is, waardoor er stabiele producten mee te maken zijn. Met deze wax zijn de onderdelen van zijn beroemde Workshop Chair aan elkaar bevestigd en is de kuip van de Amateur Masters Chair voor NgispeN gevormd.

 

Energie van gebruikers

Al zijn ontwerpen hangen met elkaar samen en komen uit elkaar voort. Een ontwerp is nooit af. Seymour is niet geboeid door esthetiek of vorm, maar gebruikt dit alleen in zijn samenwerkingen met fabrikanten. Hij ziet dit als een leerproces en gebruikt de daaruit voortvloeiende royalty’s om het belangrijkste organisme in zijn wereld te bekostigen: de workshop. Zo creëert Seymour zijn eigen autonomie: met de opbrengsten kan hij zijn eigen research en onderzoek uitvoeren.

Seymour ziet design als een filosofie voor maatschappelijke en zakelijke uitdagingen. De Amateur Masters Chair refereert aan de vorm van de klassieke Eames Chair, maar bevraagt deze tegelijkertijd door het ambachtelijke productieproces en dito uiterlijk. Door niet de vorm uit te dagen, onderstreept Seymour het feit dat objecten systemen ondersteunen en dat we juist de systemen moeten uitdagen. De was van de kuip is een constructiemateriaal, maar ook een metafoor voor de creatieve energie die alle mensen hebben. Seymour wil dat we nadenken over hoe we die energie kunnen aanwenden, hoe kunnen we zelf de producten gaan maken die we nodig hebben? Zijn designers en industrie nog wel nodig?

Ik ben benieuwd wat Seymour teweeg zal brengen op de The Dirty Art Department van het Sandberg Instituut, waar hij vooralsnog is begonnen met een aantal sessies muziek maken. Hij gaf zelf ook een performance aan het einde van zijn lezing, waarbij hij stellingen op het scherm muzikaal ondersteunde met synthesizer- en drumklappen.

 
Tijdens het First Supper, in het MAK in Wenen (2008) nodigde Seymour allerlei mensen uit om in zijn studio te komen eten op meubilair overgoten met gekleurde was. Het eten is bereid in dezelfde ovens waarin de was wordt verhit.  

Ervaar het zelf

Laat je ook inspireren door Sinclair en Seymour door deze filmpjes te bekijken en door hun werk te scrollen in de galerijen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels