blog

Bauhaus 2.0…

Architectuur

Onlangs opende bij de Eindhovense designgalerie Yksi Expo de expositie ‘Bauhaus twenty-21’. Gordon Watkinson fotografeerde twaalf Bauhausprojecten van voor 1933 en zet deze tegenover moderne gebouwen die na 2000 zijn opgeleverd. Deze confrontatie van heden en verleden roept vanzelfsprekend de vraag op wat dat Bauhausverleden in ons huidig tijdsgewricht nog betekent.

Bauhaus 2.0…

Door het minimale en vaak geometrische vormvocabulaire en de inzet van moderne technieken en materialen vormen Bauhausprojecten voor hedendaagse architecten nog steeds een belangrijke inspiratiebron. Maar kunnen ontwerpers iets met de boodschap die het Bauhaus al weer zo’n honderd jaar geleden uitdroeg? Die boodschap lijkt namelijk vergeten of achterhaald.

Nieuwe samenleving

Een jaar nadat de kannonen van de Eerste Wereldoorlog definitief zwegen werd de ontwerpopleiding Bauhaus opgericht. Het ging de oprichters vooral om het vormgeven van een nieuwe samenleving. Ze dachten in een gesloten systeem. Het dagelijkse leven van de mens werd geanalyseerd en gereduceerd tot functionaliteiten. Het ging om licht, lucht en ruimte; om efficiency. Productvormgeving was hieraan dienstbaar. Het ging om functionele, betaalbare en ‘tijdloze’ producten.

Individuele ontplooiing

Maar de twintigste eeuw heeft ons geleerd dat die opvatting, hoe fundamenteel vernieuwend ook, geen brede maatschappelijke navolging heeft gekend. Het Amerikaanse systeem, gestoeld op periodieke vernieuwing van producten, kende de afgelopen honderd jaar het grootste succes. Het resulteerde in een grote variëteit aan voordurend vernieuwde producten. Producten die voorzagen in keuzevrijheid en individuele ontplooiing van de consument. Principes waar we veel belang aan hechten.

 

Huwelijk?

Deze ontwikkeling heeft een schaduwkant. De moderne samenleving is een alles verslindend monster geworden dat grote hoeveelheden energie opslurpt en afval produceert. Kan in deze tijd het gedachtegoed van de Bauhausontwerpers nog een inspiratie vormen? Is er een huwelijk mogelijk tussen het denken in een gesloten systeem en de gekoesterde individuele ontplooiing?

Ik denk het wel, en de eerste contouren van een dergelijk gedachtegoed zijn al herkenbaar. Architect Thomas Rau roept al jaren dat we moeten werken aan economische modellen waarin het niet meer om het bezit van producten, maar om service gaat. Het fenomeen Cradle-to-cradle is een ander signaal dat het denken in gesloten systemen in de 21e eeuw een toekomst heeft. Als bezit geen rol meer speelt, kunnen we producten natuurlijk net zo goed zo ontwerpen en hergebruiken dat we geen grondstoffen meer verspillen. Deze opvattingen vormen geen belemmering voor de vrijheid en individuele ontplooiing de consument. Tegelijkertijd is het voorgestelde gesloten systeem een functionalistisch antwoord op de grondstoffen- en afvalproblematiek.

Eerbetoon stemt tot nadenken

De fraaie, esthetische foto’s van Gordon Watkinson zijn te lezen als een eerbetoon aan de vooruitstrevende vormentaal van de Bauhausarchitecten. Toch zou het goed zijn als architecten en designers de tentoonstelling bij Yksi Expo aangrijpen om dieper na te denken over hun rol en betekenis in de eeuw die voor ons ligt.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels