blog

Rio’s nieuwste attractie: de favelatour

Architectuur

Rio de Janeiro’s nieuwste toeristische attractie is de favelatour. Bijna een derde van de bevolking van de stad woont in een favela. Voorheen was het echter te gevaarlijk om er een kijkje te nemen. Sinds een paar jaar zijn enkele favela’s gepacificeerd, wat betekent dat de Braziliaanse overheid ze heeft heroverd op de drugsbendes. Nu de politie de dienst uitmaakt, is het veilig om als toerist rond te lopen.

Rio’s nieuwste attractie: de favelatour

 

De herovering van sloppenwijken gaat echter niet zonder slag of stoot. Het heeft wat weg van een kleine oorlog. Tanks, helikopters en duizenden zwaar bewapende politieagenten worden ingezet. De Braziliaanse overheid ziet dit als de enige manier. Dat ze hier nu mee is begonnen, heeft niet alleen te maken met de erbarmelijke leefomstandigheden van de inwoners van de favela’s. De stad moet tijdens het WK voetbal in 2014 en tijdens de Olympische Spelen in 2016 veiliger zijn. Dit betekent dat de overheid op korte termijn nog zo’n 40 van de ongeveer 750 favela’s wil pacificeren.

Favelatour door Santa Marta

Onder begeleiding van twee jongens die er wonen, werd ik rondgeleid door Santa Marta, een van de eerste sloppenwijken die is heroverd. De wijk ligt in Botafogo in het Zuiden van Rio de Janeiro. 8000 mensen wonen in 500 houten huisjes en in 2000 stenen huisjes. Ook zijn er 4 speeltuintjes, 3 bakkerijen, 2 sportvelden, een sambaschool, 3 politiestations en een kleine supermarkt.

  Waslijnen op de raarste plekken

Voorzieningen

De leefomstandigheden zijn sinds de pacificatie sterk verbeterd. Sanitaire voorzieningen, riolering, waterleidingen, elektriciteit zijn aangelegd en verschillende huizen zijn bijgebouwd. Een erg belangrijke ingreep is de realisatie van de kabelbaan, waarmee het afval kan worden afgevoerd en bewoners zich gemakkelijker over de berg kunnen bewegen, aangezien Santa Marta een van de steilste favela’s in de stad is.

Nu de sloppenwijk weer onder het bestuur staat van de stad, profiteren de bewoners van de nieuwe voorzieningen. Maar daar staat wel wat tegenover. Ineens moeten ze belasting betalen, iets waar niet iedereen even blij mee is. Daarnaast wil de overheid de grondposities in kaart brengen. Als inwoner ben je pas eigenaar van de grond van je huis als je kunt bewijzen dat je er al minstens 5 jaar woont.

  Om Santa Marta is een stenen muur gebouwd, zodat de favela niet uit kan breiden ten koste van het naast gelegen natuurgebied.

Stijgende grondprijzen

De grondprijs rond een gepacificeerde favela stijgt aanzienlijk. In plaats van dat je op grote afstand ervan blijft, is het een aantrekkelijke woonplek. Veel sloppenwijken zijn tegen hellingen gebouwd, waardoor vooral de hooggelegen kavels potentie hebben. Het zijn schitterende locaties vanwaar je de hele stad kunt overzien. De meeste Brazilianen met een aardig inkomen wonen tot nu toe in de lagergelegen gebieden, het is goed mogelijk dat de pacificatie daar verandering in brengt.

Op de berg wonen de armen, in het dal de rijken

Nieuwe verdienmodellen

Al deze veranderingen werken ook een andere manier van leven in de hand. De inwoners gaan op zoek naar nieuwe verdienmodellen. Toerisme is daar een van. Een groot deel van de rondleiders van de favelatour zijn dan ook inwoners van de betreffende sloppenwijk.

Het project van HaasHahn (Jeroen Koolhaas en Dre Urhahn), een schildering van 7000 vierkante meter op 34 huizen en een sambaschool, heeft in die zin ook wat betekend voor de inwoners. Volgens de initiators is het in de eerste plaats een nieuw monument voor de gemeenschap. Al vind ik vooral het realisatieproces erg interessant. Betrokken werden bewoners van Santa Marta die hiervoor betaald kregen en werden onderwezen in verschillende soorten verf en ondergrond en in steigerwerk. Mijn rondleiders waren overigens niet erg enthousiast over het resultaat, te veel verschillende kleuren naast elkaar, vonden ze. Maar ze geloven dat het wel goed is voor het aantrekken van nog meer toeristen.

 
Hier vind je meer informatie over het project: www.favelapainting.com

De favelatour: een vorm van intellectueel ramptoerisme?

Een gefacificeerde favela bezoeken, zoals ik heb gedaan, is te beschouwen als intellectueel ramptoerisme waarover Edwin Gardner in 2010 een interessant artikel schreef voor Archined. Al was ik in Brazilië op vakantie en nam ik niet deel aan een of andere ontwerpstudio, toch bekroop mij hetzelfde gevoel dat hij helder omschreef:

“Ik voel mij licht ongemakkelijk op dit soort plekken, het voelt alsof ik deelneem in een soort leedvermaak. Ik ga niet rollend van het lachen over straat, het leedvermaak bestaat meer in de vorm van geestelijke zinnenprikkeling. Je brein wordt geconfronteerd met iets onwaarschijnlijks en moet uit z’n subroutines komen om er chocolade van te maken.”

  
Bovenop de berg waait het hard. Veel kinderen vliegeren hier graag.

Heel veel waslijnen

Het gedrag dat ik vertoonde, stond tevens in het artikel van Gardner beschreven: “Fanatiek met een fototoestel in de weer, vastleggend hoe allerlei culturen tot onwaarschijnlijke ruimtelijke oplossingen komen voor alledaagse problemen.” Het resultaat is een berg aan foto’s. Hieronder kun je een selectie bekijken. De vele waslijnen die ik heb gefotografeerd heb ik in een aparte galerij gezet. Voor mij tonen ze de inventiviteit en tegelijkertijd de nonchalance waarmee de bewoners met het gebrek aan ruimte omgaan.

  

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels