blog

Energiebesparing leidt tot nieuwe ruimtelijkheid

Architectuur

Afgelopen week bezocht ik voor ons komende aprilnummer over duurzaamheid de nodige projecten waaronder die van Onix, Thomas Rau en de Zwarte Hond. Een ding is me gedurende deze bezoeken wel duidelijk geworden: de maatregelen die in verband met klimaat en energie nodig zijn, hebben grote invloed op de architectuur. Sterker nog, ze doen de architectuur op haar grondvesten trillen.

Energiebesparing leidt tot nieuwe ruimtelijkheid

De reden is eigenlijk uiterst simpel. Duurzaamheid houdt geen verband met een ontwikkeling in de architectuur zelf; ze is geen gevolg van een theoretische doorbraak of de gelukkige vrucht van architectuurbeleid of -subsidie.

Nu gebouwen energie moeten besparen en steeds vaker ook energie moeten opbrengen, wint de warmte-isolatie aan belang. In steeds meer gevallen wordt zij niet meer binnen, maar buiten de constructie geplaatst. Los van de geladen discussie over passief bouwen, lijkt dit triviaal, maar het omgekeerde is het geval. Architectuur zal nooit meer dezelfde zijn.

In 1926 formuleerde de Franse architect Le Corbusier zijn beroemde en ook zeer invloedrijke vijf punten voor een nieuwe architectuur. In de vijf jaar later opgeleverde Villa Savoye (1929–1931) is dit concept op een prachtige manier verwerkt. Het gebouw staat op kolommen en komt daarmee los van de grond. Deze kolommen of pilotis maakten een open plattegrond mogelijk die is in te delen zonder enige bekommernis om dragende muren. Een ander hiermee samenhangend kenmerk is de vrije gevel, dat wil zeggen een gevel die een afspiegeling kan zijn van wat in het gebouw plaats vindt.

Vanwege de huidige isolatie-eisen kunnen de gevels niet langer meer de uitdrukking zijn van de structuur van een gebouw.  De gevolgen zijn groot en omvattend. Ze keren niet alleen terug in de opstanden van gebouwen, maar ook in de ventilatie, de verwarming en de constructie van gebouwen. De constructie wordt bijvoorbeeld verbannen naar het interieur van het gebouw, onzichtbaar vanaf de buitenzijde.
RAU: Woopa kantorencomplex met sociale woningbouw en winkels in Vaulx-en-Velin (bij Lyon)

In het werk van Atelier Kempe Thill is dit goed te zien. Voor dit bureau dient de gevel de uitdrukking te zijn van de structuur van een gebouw. Maar de bureaupartners zeiden een tijdje geleden tegen me: “Steeds vaker komen we op een punt waarop de gevel niet langer een zuivere expressie is, maar bekleding wordt in de Semperiaanse betekenis van het woord. In dit laatste geval is de gevel een laag die over de structuur heen wordt gezet. Deze ontstaat door programmatische en technische dwang of ze hangt samen met de grootte van het gebouw.”

Onix: Neighbourhouse in Hamburg in het kader van de Internationale Bau Ausstellung.

De architectuur schudt hiermee op haar grondvesten, ditmaal vanwege globalisering en ecologie. Zeker is dat het toenemende belang van energiebesparing, isolatie en epc-normen en daarmee de totale scheiding tussen interieur en buitenwereld aanleiding zijn tot een nieuwe ruimtelijkheid.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels