blog

Architectuur is meer dan de som der delen

Architectuur

Architecten moeten vooral goed zijn in architectuur. De laatste jaren lijkt dit veel moeilijker te zijn geworden en komen veel architecten niet meer aan architectuur toe. De omstandigheden waarin architecten hun werk moeten doen, zijn er immers niet beter op geworden. Dit wordt duidelijk na een rondgang langs de verschillende manieren waarop architecten op dit moment hun opdrachten verwerven.

Architectuur is meer dan de som der delen

Europese aanbestedingen

Met Europese aanbestedingen gaat het nog steeds niet goed, wat uiteenlopende instellingen op het gebied van behartiging en ondersteuning van architectuur ook hebben geprobeerd. Het komt bijvoorbeeld nog steeds voor dat je als architect wordt uitgesloten, als je referentieproject ouder is dan drie jaar. Feitelijk is op dit vlak niets veranderd.

Onderhandse aanbestedingen

Zo helder als de eisen bij Europese aanbestedingen soms zijn, zo mistig zijn ze bij onderhandse aanbestedingen. Juist omdat criteria zwak zijn, weet je niet waar je op moet sturen. Bovendien veranderen de accenten tijdens het ontwerpproces. Als je ontwerp binnen de gevraagde beeldkwaliteit blijft, gaat het uiteindelijk om prijs.

Hoe objectiveer je ‘zachte’ criteria? Het openleggen van het vak architectuur en het ontdoen van de mystiek ervan (“Eerst heb je niets, dan plotseling kom je met een mooi beeld.”) is een eerste belangrijke stap. Architecten zoeken zelfstandig naar oplossingen voor dit probleem. Van de zijde van de overheid hebben ze hierbij weinig te verwachten.

Design Build Finance Maintain Operate

Bij DBFMO hang je als architect onder de aanbieder, in de meeste gevallen de aannemer. Dit staat op gespannen voet met de onafhankelijke positie die de architect als adviseur van de opdrachtgever (lees: de gebruiker) zou moeten innemen.

De uitvoerende partij draagt de verantwoordelijkheid voor het ontwerp en in dat geval maakt het financieel veel uit hoe je het doet. Zo kan het gebeuren dat opeens gekozen wordt voor een ander, goedkoper, materiaal. De opdrachtgever wordt dan niet zo goed bediend als had gekund.

Het grote voordeel van DBFMO is de grote financiële zekerheid, ook voor de architect als opdrachtnemer. Maar wordt de architectuur zo optimaal bediend? Als het geld vaststaat, varieert immers de kwaliteit.

Voorstanders van DBFMO wijzen erop, dat je door het onderhoud in het ontwerp te betrekken, meer kwaliteit kunt realiseren. Dat laatste moet zich echter nog bewijzen. Bovendien heeft onderhoud geen eenduidige betekenis. Hoe voer je het onderhoud uit?

Architectuur grote verliezer?

Het ziet er dus niet al te best uit voor de architectuur. Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig was er een crisis die te vergelijken is met de huidige. De architectuur diende de broekriem aan te trekken. Nu dreigt eenzelfde regime.

Opdrachtgevers staan voor de keuze geld uit te geven, waarvan ze later profijt hebben, of de risico’s voor zich uit te schuiven. Gegarandeerd dat ze in de huidige conjunctuur kiezen voor het laatste. Het zal dus lastig zijn architectuur uit de groef van sober en doelmatig te houden. De financiële kaders zijn op dit moment zeer krap. De planningshorizon voor projecten komt steeds dichterbij te liggen.

Perspectief

Kan architectuur overleven in een dergelijk klimaat? Architecten moeten meer ondernemend worden. Dit betekent volgens mij vooral dat ze zich meer moeten richten op architectuur om te overleven als architectenbureau. Ze zullen maximaal moeten investeren in hun competenties als architect.

Hierbij denk ik aan het vermogen van architecten om dingen samen te brengen en kennis, elementen en situaties op nieuwe en verrassende wijzen te verenigen. Architectuur staat voor het creëren van grote dingen uit kleine elementen. Dit is meer dan simpel dingen op elkaar stapelen. Door zaken op nieuwe en vernieuwende manieren te combineren, kunnen architecten verrassingen, nieuwe vormen en schitterende gebouwen creëren. Architectuur is meer dan de som der delen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels