blog

Architectuur van onderop

Architectuur

De skyline van London wordt verkracht, schreef de Engelse architectuurcriticus Rowan Moore vorige week in the Guardian. Veel maatschappelijk systemen blijken niet meer naar behoren te werken, door de neergang van het onderling vertrouwen. De hoop is nu gevestigd op nieuwe instituties en praktijken die van onderop ontstaan. In de architectuur zijn hier voorbeelden te over van.

Architectuur van onderop

 

Bouwen

‘Waarom we bouwen’, luidt de titel van een recent boek van de Engelse architectuurcriticus Rowan Moore. In een recent stuk in The Guardian schrijft Moore over de recente hoogbouwgolf in Londen. Burgemeester Ken Livingstone zette de deuren daarvoor tien jaar geleden wijd open, maar de praktijk is onder zijn opvolger Boris Johnson gewoon doorgegaan. Volgens Moore treden de meeste hoogbouwprojecten de ‘development guidelines’ met voeten. Het veelgeroemde, gelaagde planningssysteem van de stad begint langzaam in het ongerede te raken.

Haperende systemen

Veel systemen werken de laatste tijd niet meer naar behoren. Ook in Nederland is het rijtje lang. Vrijwel elke dag worden we opgeschrikt door schandalen die het vertrouwen in het desbetreffende systeem verder ondermijnen. Denk aan de wetenschap (Stapel), de corporaties (Vestia, Woonbron), de scholen (Amarantis), de ziekenhuizen (Spijkenisse, Twente), de advocatuur, de projectontwikkeling (Klimop) en de bouw (bouwfraude).

Afnemend vertrouwen

Volgens de Britse econome Diane Coyle, afgelopen week in Den Haag, heeft dit systeemfalen alles te maken met ongelijkheid. In een interview met ‘de Volkskrant’, afgelopen zaterdag, zegt zij het zo: ‘Er is een beangstigende neergang van het onderlinge vertrouwen gaande en dat komt voor een groot deel door de gegroeide inkomensongelijkheid van de afgelopen jaren. De graaiende bankiers hebben mensen boos gemaakt – ze vertrouwen het financiële systeem niet meer. Als mensen de anderen in het systeem niet meer vertrouwen, zijn ze niet snel bereid offers te brengen.’

Innovatie

Maar toch is Coyle niet pessimistisch, innovatie is daarbij het sleutelwoord. Daarvoor maakt ze een vergelijking met de Victoriaanse tijd in het Engeland van de negentiende eeuw, een tijd met veel zorgen, maar ook een tijd waarin veel nieuwe instituties zijn opgericht. Ze noemt de musea, de openbare bibliotheken, de vakbonden en de verzekeringscollectieven. ‘Mijn hoop is dat die nu ook zullen ontstaan. Dit keer van onderop: energiecollectieven, crowd sourcing, allerlei zelforganiserende sociale bewegingen. Daar zie je weer het besef dat we er samen inzitten.’

Van klein naar groot

De betekenissen van het bouwen zijn zeer uiteenlopend. Dat blijkt ook uit het boek dat Hennes de Ridder heeft geschreven over de bouw in Nederland. De Ridder is van mening dat de bouw zich dient te bewegen in de richting van industrieel vervaardigde, demontabele en flexibele bouwwerken die in elke denkbare context van gebruikers geplaatst en continu kunnen worden aangepast. Het inzicht dat hij met dit boek in de bouw biedt, kan een inspiratie zijn om te komen tot nieuw stedelijk gedrag. Het gaat er nu niet meer om naar icoongebouwen te zoeken, maar actie te ondernemen en ons in te zetten voor stedelijke kwaliteit.

Lange termijn

Ook architecten zijn gedwongen hun praktijk opnieuw te doordenken, willen ze in staat zijn met antwoorden te komen op de huidige situatie die in alle opzichten nieuw is en voortdurend verandert. Dat is niet gemakkelijk, aangezien grote delen van de architectuur ook deel uitmaken van de systemen die voor de huidige malaise hebben gezorgd. Het verzet uit deze hoek is dan ook groot. Niettemin blijkt de huidige situatie een vruchtbare bodem te zijn voor voorstellen die worden gedaan met betrekking tot activisme, publieke ruimte, economie en architectuur. Voorstellen die alle gericht zijn op de lange termijn.

Architectuur 3.0

Op mijn oproep voor een architectuur 3.0 kwamen veel reacties. Wat blijkt? De huidige situatie biedt architecten de mogelijkheid een meer initiërende rol te spelen, met uitgesproken leiderschap, creativiteit en nieuwe verdienmogelijkheden. Zij wachten opdrachten niet meer af, maar werken in uiteenlopende coalities van klein naar groot. Juist voor dergelijke ondernemende architecten die zelf mensen bij elkaar brengen en in de keten nieuwe allianties smeden, blijken veel kansen te bestaan.

Zelforganisatie

Voorbeelden te over. Kleine collectieven en groepen werken aan ontwikkelingsprojecten op uiteenlopende schaalniveaus. Trefwoorden hierbij zijn concepten als CPO, doe het zelf en doe het met anderen. Dankzij de nieuwe media verandert de communicatie en ontstaan nieuwe gebieden voor zelforganisatie. Tegelijkertijd komen fascinerende samenwerkingen tot stand, die het proces van interactie tussen de verschillende disciplines faciliteren en de ervaring van iedere participant verrijken.

Oproep

Zijn dit vruchtbare wegen om in te slaan? Laat het we weten op h.tilman@sdu.nl Ook hoor ik graag wat jouw plannen en voornemens zijn. Reacties zijn uiteraard van harte welkom. Mail naar h.tilman@sdu.nl

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels