blog

Booming biobased

Architectuur

Biobased is booming. Voor diegene bij wie er nog geen lampje gaat branden: de economie draait op dit moment nog zo goed als volledig op fossiele grondstoffen: ‘fossil-based’. De biobased economy streeft naar een overgang naar een ‘bio-based’ economy, waarbij biomassa gebruikt voor niet-voedsel toepassingen.

Booming biobased

 

 

We komen dan los van onze verslaving aan aardolie en we gebruiken hergroeibare stoffen die niet schadelijk zijn voor het milieu. Denk aan een overgang naar biobased in chemicaliën, materialen, brandstoffen en energie. De biobased economy wordt in Europa nu geschat op zo’n 400 miljard euro. Leuk getal in crisistijd. Nederland zit ook nog in de kopgroep. We hebben een uitstekende landbouwkennis (agro-reststoffen), een goede logistiek en een goede chemische sector.

In de bouw schieten de initiatieven, ideeën en projecten als paddestoelen uit de grond. De Universiteit Wageningen schreef een Catalogus Biobased materialen, de TU in Eindhoven doet er onderzoek naar en agrarische bedrijven willen hun stallen biobased bouwen. Biofoam, een biobased EPS, won in 2011 de Bouwinnovatieprijs en proefwoningen worden gebouwd.

 

Wat maakt biobased economy nu zo aanstekelijk en is deze eigenlijk wel goed te integreren in de bouwwereld? Laten we eerst eens kijken hoe we de biobased materialen kunnen indelen. Op ons bureau hanteren we de indeling in ‘biodegradable’ materialen (natuurlijk composteerbaar) en ‘biorenewable’ materialen (natuurlijk hernieuwbaar). Engelse termen dekken de lading op een of andere manier altijd beter (denk maar aan ‘duurzaam’. Bedoel je ‘durable’ [gaat lang mee], of sustainable [goed voor het milieu]?).

Biodegradable

Biodegradables zijn materialen die composteren. Zoals hout, maar ook riet, vlas, wol, enzovoorts. Of materialen die volledig composteerbaar blijven, zoals plaatmateriaal van geperste kokosbolster, kurk, of hennep. Ook de natuurlijke oliën en verven horen tot deze categorie.

  

Biorenewable

Biorenewables zijn materialen waarvan de grondstof op chemische wijze is gewonnen of geproduceerd van materialen met een biologische oorsprong. Deze materialen zullen dus niet composteren, maar zijn wel hernieuwbaar. Kenmerkend voor biorenewable materialen is dus dat ze gewonnen zijn uit bioraffinage. Aan het materiaal zelf is niets biologisch te zien, maar door chemische processen is het product ontstaan. Denk daarbij aan Biofoam of Derbipure, waarbij de aardolie basis vervangen is door een plantaardige basis.

Nu kunnen we stellen dat de Biobased Economy met name de biorenewable materialen (uit de bioraffinage) stimuleert. Hierin vinden verreweg de meeste ontwikkelingen plaats. Op zich logisch: de biodegradable materialen zijn niet nieuw, sterker nog, sommige zijn al eeuwen oud. Er zijn wel verklaringen waarom de biorenewable materialen zo’n vlucht nemen. Tijdens lezingen over biobased bouwen geef ik altijd een vijftal punten die ik als architect graag zie bij een nieuw product, die zijn mijn inziens wel noodzakelijk als we biobased materialen mainstream willen maken:

  1. kwaliteit
  2. grote ontwerpvrijheid
  3. prijsconcurrerend
  4. eenvoudig verkrijgbaar
  5. eenvoudig en flexibel in gebruik

Lekker stiekem

De grootste nog te maken slag ligt bij het laatste punt. Bioraffinage materialen lenen zich er uitstekend voor om ‘foute’ materialen te vervangen door ‘goede’. Dat doen we dan lekker stiekem. Generaliserend interesseert het de gemiddelde aannemer en bouwvakker namelijk echt niet waar het materiaal vandaan komt, als hij er maar gewoon mee kan werken (lees: zoals hij altijd doet). Dus het EPS vervangen we door Biofoam en bijvoorbeeld de pvc kabelgoten door ChipChain, kabelgoten van aardappelschillen. Een geweldige, stille biobased revolutie!

 

Architectuur

Als architect-blogger heb ik natuurlijk de morele verplichting om ook iets over de architectuur te zeggen. Wat heeft de biobased revolutie voor effect op de architectuur? Nou, niets, zou ik zeggen… Want, zoals hierboven omschreven, verwisselen we de materialen gewoon. Iedere architect kan gewoon blijven maken wat hij/zij wil. Let wel, de toenemende druk om energiezuinig te bouwen en de vergroeningsvraag vanuit de markt hebben beide wel degelijk invloed op het uiterlijk en daarmee de architectuur van gebouwen.

Biobased Materials Paviljoen

Om je wat verder in te verdiepen is een bezoek aan het Biobased Materials Paviljoen bij Innovatie Centrum Duurzaam Bouwen op de Heijplaat in de Rotterdamse haven een aanrader. Bij de opening op 19 september was de belangstelling groot. De opening zelf werd verricht door de Rotterdamse wethouder Alexandra van Huffelen en Roel Bol, directeur Biobased Economy van het ministerie van ELI. Hij deed een oproep om een Green Deal Biobased Bouwen te lanceren. Zo’n dertig bedrijven meldden zich direct aan.

 

Het Biobased Paviljoen is een initiatief van stichting Agrodome, in het kader van het CAPEM (Cycle Assesment Procedure of Eco Materials). Wij kregen de opdracht om er een ontwerp te maken. We wilden geen paviljoen dat gemaakt is uit biobased materialen maar een podium juist om die materialen te laten zien. Een eenduidig, eenvoudig podium. Daartoe hebben we de volledige constructie ontworpen uit houten latten met een afmeting van 46 x 46 mm. De latten zijn grotendeels gemaakt van oude kozijnen.

Hout met flenzen

Het constructieprincipe is gebaseerd op een bouwmethode van Frans de Medts. Dat systeem heeft een flink aantal duurzame voordelen: bij een stalen profiel moeten de flenzen de trek- en drukkrachten opvangen. Het hout in het midden van een kolom doet eigenlijk niet zoveel. Bij dit systeem zet je vier latten in de hoeken en verbindt deze kruislings. Daar door heb je niet alleen minder houtverbruik en kan de constructie het maken van kleinere latten, de krachten zijn in tegenstelling tot een stalen profiel in twee richting op te vangen.

 

Ook zijn niet alleen rechte en hoekige vormen mogelijk, maar kan je er ook ruime overspanningen mee maken.

 

Meer informatie is te vinden in het proefschrift van Frans de Medts  over de houtskeletbouwmethode.

In het Biobased paviljoen zijn weer erg interessante materialen te vinden. Van bouwvilt gemaakt van haar, tot biobased spuitgiethout en kurk gevelplaten. Kurk dat niet alleen isoleert, maar ook met de jaren vergrijst. Bijzonder fraai.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels