blog

Culturele oase in Amsterdam?

Architectuur

Lichtend voorbeeld voor de plannenmakers van het Amsterdamse Museumplein is het MuseumsQuartier in Wenen. Tijdens mijn vakantie daar zag ik waarom. Het MQ is zowel een culturele oase als een stedelijke huiskamer, die verschillende culturele disciplines samenbrengt en een uitnodigende en voor iedereen toegankelijke verblijfsplaats is. Voordat het Museumplein zover is, moet er nog heel wat gebeuren.

Culturele oase in Amsterdam?

In haar tienjarig bestaan is het MuseumsQuartier in Wenen uitgegroeid tot een toeristenattractie van formaat, die 3,6 miljoen bezoekers per jaar trekt. Het MQ is een groots opgezet cultuurpark in de Weense binnenstad, gevestigd in de voormalige keizerlijke stallen, dat tien culturele instellingen huisvest plus winkels en horeca. Grote musea als het Museum voor Moderne Kunst MUMOK delen 60.000 m2 met kleinere gebruikers zoals het Architekturzentrum Wien, productiestudio’s voor nieuwe media en het Tanzquartier. Ook vinden er verschillende evenementen zoals het filmfestival Viennale plaats en biedt het MQ onderdak aan quartier21, dat diverse alternatieve kunstcollectieven opzet.

Hoge en lage cultuur

Tijdens de vijf dagen die ik in Wenen doorbracht, was ik elke dag in het MQ te vinden (zie foto’s in de galerij). Behalve uitgebreide bezoeken aan het Leopold Museum en de Kunsthalle, trokken ook de diverse horecagelegenheden me steeds opnieuw naar die plek. Café Corbaci van het Architekturzentrum Wien, het restaurant van de Kunsthalle, Café Leopold en de lunchtentjes Daily en Kantine: ze bieden allemaal eten en drinken van hoge kwaliteit (overal is Grüner Veltliner de huiswijn!). Ook zijn ze voorzien van goed ontworpen interieurs, zowel rauw en uitdagend als chique en comfortabel, passend bij de identiteit van de locatie waarin ze zitten. Als vanzelfsprekend ontmoeten hoge en lage cultuur elkaar hier.

 
Café Corbaci van het Architekturzentrum Wien. 

Openbare ruimte

In het MQ is veel aandacht voor de verblijfskwaliteit. Het hart is een enorme binnenplaats, die in zomer en winter een favoriete ontmoetings- en hangplek is voor diverse inwoners van Wenen. In de zomer trekken de comfortabele kunststof bankjes, die speciaal voor het museumkwartier zijn ontworpen en elk jaar in een andere kleur worden geverfd, de aandacht.

In de winter haakt het MQ aan bij lokale tradities: vlak voor Kerstmis was het plein omgetoverd tot een Kerstmarkt. In tegenstelling tot de kitscherige ‘Christkindlmarkt’-jes die overal in Wenen te vinden zijn, waren de stalletjes modern vormgegeven. In wat leek op halve metrobuizen van glas en staal genoten bezoekers van traditionele lekkernijen als glühwein, gepofte kastanjes en Weense worsten. Dankzij de inrichting en het programma is het museumkwartier uitgegroeid tot een populair stedelijk interieur of ‘urban living room’.

  
Eigentijdse horecapaviljoens op het MQ voor de Kerstmarkt.

Museumkwartier als merk

De winkels in het MQ zijn geen grote ketens, maar zaken met een cultureel en onderscheidend aanbod, zoals de Lomography Shop en boekhandel Walther König Books. Daar vloog het geld uit m’n portomonnee, voor onder andere een fraai uitgevoerde uitgave over de Wiener Werkstätte. Dat gebeurde ook in het MQ Point, dat meer is dan een ticketbalie. Hier is een uitgebreid assortiment hedendaags design en mode te vinden, plus alle merchandising van het MQ zelf. Het MuseumsQuartier is immers in tien jaar tijd uitgegroeid tot een bekend Weens merk, waarvan de aantrekkingskracht nog lang niet is uitgewerkt.

Samenhang

Wat het MQ zo succesvol maakt is de samenhang tussen de verschillende elementen: programma, ontwerp en gebruik. De architectuur, interieurs, openbare ruimte en het aanbod vormen een culturele oase middenin de stad. Die is wél duidelijk zichtbaar verbonden met de stad: historische barokke gebouwen worden vergezeld van moderne architectonische hoogstandjes. En ondanks dat musea de voornaamste ingrediënten zijn van het MuseumsQuartier, is het geen oord voor uitsluitend ‘hoge cultuur’. De openbare ruimte, de horeca en de retail zijn even belangrijk. Op deze manier verwelkomt het MQ allerlei soorten bezoekers, in plaats van hoge drempels op te werpen. Zo wordt het plek zowel voor toeristen als voor inwoners van Wenen.

Lessen trekken

Belangrijke les voor de plannenmakers van het Museumplein in Amsterdam is dat de evenementen in het MQ qua inhoud en uitstraling passen bij de plek. Dit betekent niet dat er geen ‘lage cultuur’ kan worden geprogrammeerd in een toekomstig Amsterdams Museumkwartier, maar Radio 538-Koninginnefeesten of Ajax-huldigingen zijn er echt niet op hun plek. Gelukkig heeft burgemeester Eberhard van der Laan eerstgenoemde activiteit inmiddels verplaatst naar de RAI, al is hij er over de tweede nog niet uit.

Het is te hopen dat de economische crisis geen roet in het eten gooit voor de realisatie van het Museumkwartier Amsterdam. Een plek als het MQ met een uitgekiende mix van hoge en lage cultuur, oud en nieuw, cultuur en commercie zou een aanwinst zijn voor onze hoofdstad, die al te lang cultureel braak ligt.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels