blog

Bij de buren (7): Winst voor de reconstructie

Architectuur

Ik had me voorgenomen geen enkele blog-bijdrage te schrijven over het Berliner Stadtschloß. Niet omdat ik het onderwerp de discussie niet waard vind. Integendeel: als ik over het hele proces nadenk, wind ik me automatisch op.

Bij de buren (7): Winst voor de reconstructie

 

 

En als ik me opwind, schiet mijn bloeddruk weer omhoog. En aangezien mijn cardioloog mij van harte heeft aangeraden niets te doen dat mijn bloeddruk verhoogt, was de oplossing simpel: ik zou moeten zwijgen over de gang van zaken rond de geplande reconstructie van het barokke slot in het hart van Berlijn.

En tot nu toe viel me dat niet echt zwaar. De meest verhitte discussies hebben de afgelopen jaren plaats gevonden – in de tijd voordat ik deze bijdragen schreef. De grote prijsvraag – met alle gevolgen van dien – ligt inmiddels ook al geruime tijd achter ons. De dubieuze rol die de (voormalige) Berlijnse bouwsenator Hans Stimmann met zijn kruistocht voor de kritische reconstructie heeft gespeeld is volgens mij ook algemeen bekend. Dat Franco Stella, de architect die de prijsvraag destijds won en nu het ontwerp van het Stadtschloß maakt, misschien niet de terechte winnaar is (of zelfs misschien niet terecht tot de prijsvraag is toegelaten), is uitentreuren uiteengezet in de diverse media. Sinds de presentatie van de stand van het ontwerp, jongstleden mei (zie Baunetz.de) was er eigenlijk geen nieuws te melden.

Het ontwerp van Franco Stella voor het Stadtschloß

De eenzame leegte

De plaats waar tot enkele jaren terug het Palast der Republik stond, en waar in een paar jaar het ontwerp van Stella zou moeten staan ligt braak – en dat op een dergelijke pontificale plaats in Berlijn (aan Unter den Linden, tegenover de Dom). Indien deze leegte op een goede manier in stand gehouden zou worden, zou dit eigenlijk een interessantere oplossing zijn dan de reconstructie van een (deel van) een Pruisisch slot, waarvoor middels noodgrepen een programma bij elkaar gesprokkeld is. Het ontwerp dat Christoph Ingenhoven destijds maakte voor een “Central Park Berlin”, toont in ieder geval de kracht van een niet bebouwde plek in het hart van de stad.

Het plan van Christoph Ingenhoven voor een park op de locatie van het Stadtschloß

Niet echter de recentere tussenoplossingen voor de Schloßplatz. De tijdelijke kunsthal van Adolf Krischanitz stond een beetje misplaatst in de leegte, mede door zijn beperkte afmeting. Bovendien was het volgens velen een typische exponent van de zogenaamde Aldi-architectuur: het was duidelijk te zien dat het gebouw niet veel geld gekost had. De tentoonstellingen in het gebouw waren echter ten dele wel bijzonder, waarmee het gebouw toch een plek in het overvolle culturele landschap van Berlijn wist te heroveren.Dit gebouw was echter slechts voor korte tijd gedacht, zodat het recentelijk gesloopt werd.

De tijdelijke kunsthal van Adolf Krischanitz

Contemporain offensief

Sinds kort staat er een nieuw (tijdelijk) gebouw op de locatie. Deze zogenaamde Humboldt-box dient officieel voorhal het doel om het publiek alvast te informeren over het toekomstige historische Stadtschloß, dat volgens plan in 2019 gereed is. Hiertoe is, in navolging van de infobox die in het verleden de Potsdamer Platz sierde, een tijdelijk informatie-paviljoen gebouwd, ontworpen door  KSV Krüger Schuberth Vandreike. In dit paviljoen worden delen van de toekomstige inhoud van het Stadtschloß getoond – een inspiratieloos allegaartje van veelal oninteressante informatie.

Het gebouw zelf zou theoretisch een interessant discussiepunt kunnen zijn. Het ontwerp van KSV Krüger Schuberth Vandreike op het eerste gezicht niets van doen met de architectuur van de kritische reconstructie. Hier staat een eigenwijs, duidelijk eigentijds paviljoen te schreeuwen “dat het iets anders is dan de omgeving!”
Het tijdelijke informatiecentrum lijkt dus een genereuze geste te zijn van de stichting die zich bezig houdt met de reconstructie. Je zou namelijk kunnen aannemen dat ze de mogelijkheid bieden om te laten zien wat een moderne architectuuropvatting voor deze stedelijke ruimte zou kunnen betekenen.

De Humboldt-Box van KSV Krüger Schuberth Vandreike

Een gekunsteld ontwerp

Op het tweede gezicht is er echter iets anders aan de hand. Het ontwerp bezwijkt welhaast onder de overdaad aan eisen die aan de vormgeving gesteld werden. De bouwmassa en een grondvlak was vastgelegd, evenals een goothoogte (22 meter, zoals gebruikelijk in de kritische reconstructie van Berlijn). Het ruimteprogramma bood eveneens weinig speelruimte. De architecten hebben geprobeerd speels met de beperkingen  om te gaan. Het resultaat is een verwrongen, onelegant paviljoen, dat krampachtig probeert te ontsnappen aan de strenge regels.

Een paviljoen, dat overigens ook stedenbouwkundig enorm onlogisch gepositioneerd is. Het staat niet aan Unter den Linden gericht en gaat geen relatie met de Dom, het Altes Museum of een ander gebouw aan. Het staat vooral verdwaasd aan de rand van een (toekomstige) bouwput.
Ontwerp, bouw en sloop van het gebouw kosten bij elkaar ruim vijf miljoen euro. Deze kosten worden gedragen door een Berlijns reclamebureau, dat in ruil hiervoor het recht heeft gekregen de gehele gevel als billboard te gebruiken.

De verborgen betekenis

Het is alsof de Pro-Stadtschloß-beweging met dit paviljoen vooral probeert aan te tonen wat een dramatisch effect moderne architectuur heeft op de gebouwde omgeving. Het kan zijn dat ik teveel in samenzweringstheorieën geloof, maar het zou mij niet verbazen als hier goedbedoelende moderne architecten misbruikt zijn om moderne architectuur als geheel in discrediet te brengen. Een dergelijk slecht modern gebouw effent het pad voor een positiever onthaal van het gereconstrueerde slot.

Hier staat een overduidelijk modern stuk architectuur, wat misplaatst, oninteressant en gekunsteld is. Bovendien is het eigenlijk meer een veel te dure reclamezuil dan een gebouw met stedelijke kwaliteiten die passen bij deze locatie. Daarmee voldoet het aan alle vooroordelen die onder brede bevolkingsgroepen heersen tegen moderne architectuur.

Als het werkelijk de inzet van de Humboldt-box was om dit ressentiment te versterken, door tijdelijk een slecht voorbeeld van moderne architectuur te bouwen, zou ik me nog steeds over de loop der dingen opwinden, maar ik zou de strategische achtergrond waarderen voor wat het is: een meesterzet van een clubje reactionairen, die het architectonische landschap van Berlijn in een wurggreep houden.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels