blog

Bouwen zonder eindbeeld

Architectuur

“De oplevering van een gebouw staat nog steeds centraal in de architectuur”, opende Marten Kuijpers, programmeur platformactiviteiten bij het NAi, op 9 juni Architects TALK. Hij vroeg zich af of het ook mogelijk is het ontwerp te benaderen vanuit het thema tijd. Een interessante gedachte die gezien het gebrek aan tijd steeds relevanter lijkt te worden.

Bouwen zonder eindbeeld

 

Tijdens deze editie van Architects TALK gaven Hans van Heeswijk (Hans van Heeswijk architecten) en Nanne de Ru (Powerhouse company) een korte presentatie waarna ze met elkaar in gesprek gingen. Van Heeswijk beschreef hoe gebouwen stand houden in een steeds sneller veranderende maatschappij. Volgens hem blijft eigenlijk alleen de buitenkant overeind. Hij ziet een groot onderscheid tussen hoe gebouwen eruit zien en hoe ze functioneren. Zo lijkt de Hermitage een 17e eeuws gebouw, maar is het van binnen een 21e eeuws museum.
Wanneer de verbouwing van het Mauritshuis door Hans van Heeswijk Architecten gereed is, dan zal het van binnen een heel anders worden beleefd dan de buitenkant doet vermoeden.

Classicistische gebouwen leven langer

Dit is een interessant gegeven in een tijd waarin sommige architecten zich gedegradeerd voelen tot gevelontwerpers, terwijl de gevel misschien wel het enig is dat uiteindelijk overblijft van een gebouw. Van Heeswijk meent echter dat juist de plattegrond van belang is, want ook al wordt de oude constructie vervangen voor een nieuwe, een eenduidige heldere structuur maakt dat een gebouw een langere tijd meegaat. Hij prijst vooral classicistische gebouwen. Door hun algemene plattegronden zijn ze geschikt voor verschillend gebruik. Volgens hem is in die zin de tragiek van de wederopbouwarchitectuur dat de structuur niet robuust genoeg is.

 
De Hermitage wordt gekenmerkt door een symmetrische classicistische plattegrond waardoor het relatief eenvoudig van zorghuis naar museum kon worden omgebouwd. 

Traagheid van architectuur

Maar wat me die avond vooral trof was de wezenlijke vraag die Nanne de Ru aan het begin van zijn verhaal stelde: “Architectuur is een verdomd traag vak. Hoe ga je om met deze traagheid binnen een snel veranderende tijdsgeest?” In zijn praktijk wordt hij – tot zijn frustratie – vaak geconfronteerd met het feit dat hij iets bijzonders wil maken, maar dat daar eigenlijk geen tijd voor is. Hij pleit daarom voor een nieuw ontwerpproces waarin tijd wordt mee ontworpen, zodat vooraf bepaalde momenten zijn waarin het mogelijk is om kwaliteit toe te voegen. Volgens De Ru is immers tijd nodig om na te kunnen denken over kwalitatieve oplossingen.

  Bij het ontwerp van Villa 1 kreeg Powerhouse Company van de opdrachtgever ongewoon veel ruimte en tijd om overal goed over na te denken, wat zonder meer heeft geresulteerd tot grote kwaliteit.  

Afscheid van het eindbeeld

Ik vraag me af of afrekenen met het eindbeeld een mogelijke strategie is als we een plek willen geven aan de snel veranderende tijdsgeest binnen de architectuur. Het moment van oplevering is zo belangrijk, omdat we dan kunnen kijken of is het gelukt het eindbeeld te realiseren dat jaren geleden is vastgelegd. Het hele bouwproces is erop gericht om de visualisaties van het betreffende gebouw – die soms levensecht zijn – werkelijkheid te maken. Wanneer we het eindbeeld loslaten dan ontstaat er ruimte om in te spelen op veranderende behoeftes en nieuwe technieken, waardoor gebouwen niet generiek zijn maar juist maatpakken die steeds kunnen worden aangepast.

 
Powerhouse Company heeft bij het ontwerp van het Olympiakwartier in Almere een zo efficiënt mogelijke plattegrond gemaakt, zodat er ruimte vrij kwam om tijd te besteden aan het ontwerp van betonnen prefabelementen met als resultaat een unieke gevel van stenen gordijnen.

Ommezwaai

Natuurlijk moeten wel bepaalde kaders vooraf aan de bouw worden vastgelegd om te kunnen beginnen. De context is hierbij volgens mij een belangrijke factor. Maar al met al betekent deze strategie een immense ommezwaai in het functioneren van de bouwsector. Iedereen die zich met een gebouw bezighoudt gaat immers uit van het eindbeeld. Is een dergelijke ommezwaai mogelijk? Is dit een oplossing? Of De Ru dit als een mogelijke oplossing ziet voor zijn frustratie, had ik natuurlijk op de avond zelf moeten vragen, maar en plein public durfde ik dat niet. Een beetje jammer, want het speelt nu al bijna twee weken door mijn hoofd. Vandaar dat ik deze blog maar gebruik. Wie weet krijg ik alsnog een reactie van hem. Van iemand anders mag natuurlijk ook.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels